Odsetki od zaległych alimentów – kto je wylicza?

Czy komornik powinien sam wyliczyć odsetki od alimentów?

Odpowiedź brzmi: częściowo tak, ale dopiero po prawidłowym określeniu żądania przez wierzyciela. Zgodnie z art. 797 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego we wniosku o wszczęcie egzekucji trzeba wskazać świadczenie, które ma zostać spełnione. Komornik jest natomiast związany tytułem wykonawczym i – zgodnie z art. 804 § 1 K.p.c. – nie bada zasadności ani wymagalności obowiązku objętego tym tytułem.

Jeżeli wyrok, ugoda sądowa albo inne orzeczenie zaopatrzone w klauzulę wykonalności przewiduje odsetki, wierzyciel powinien wskazać, od jakich rat i od jakich dat ich dochodzi. Gdy dane są kompletne, komornik może dokonać rachunkowego naliczenia odsetek według stawek obowiązujących w kolejnych okresach. Nie powinien jednak samodzielnie ustalać nowych roszczeń, rekonstruować niejasnego żądania ani egzekwować odsetek, których tytuł wykonawczy nie obejmuje.

Pismo wzywające do podania wysokości odsetek i sposobu ich wyliczenia zwykle oznacza więc, że komornik potrzebuje doprecyzowania zakresu egzekucji albo informacji o wpłatach, których nie ma w aktach. Jeżeli wcześniejsza egzekucja była prowadzona przez tę samą kancelarię, warto poprosić o zestawienie rozliczeń sprawy i wskazać, że końcowe obliczenie powinno uwzględniać kwoty już wyegzekwowane.

Najpierw sprawdź treść tytułu wykonawczego

Podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, czyli najczęściej wyrok lub ugoda zaopatrzone w klauzulę wykonalności. Należy odczytać dokładnie, czy dokument obejmuje:

• konkretne zaległe kwoty alimentów,
• bieżące raty płatne w oznaczonym dniu każdego miesiąca,
• odsetki ustawowe albo odsetki ustawowe za opóźnienie,
• datę, od której odsetki mają być naliczane,
• ewentualne ograniczenia czasowe lub kwotowe.

Jeżeli tytuł zasądza raty alimentów „z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności”, komornik może egzekwować te odsetki. Jeżeli natomiast tytuł w ogóle o odsetkach nie stanowi, komornik co do zasady nie może dopisać ich do egzekwowanej należności wyłącznie na podstawie art. 481 Kodeksu cywilnego. W takiej sytuacji może być potrzebne uzyskanie odrębnego tytułu, a możliwość dochodzenia odsetek zależy od treści wcześniejszego żądania i orzeczenia.

Trzeba również odróżnić odsetki ustawowe od odsetek ustawowych za opóźnienie. Przy nieterminowej zapłacie świadczenia pieniężnego zasadnicze znaczenie ma art. 481 K.c., czyli odsetki ustawowe za opóźnienie. Ostatecznie wiążące jest jednak sformułowanie użyte w tytule wykonawczym.

Jak odpowiedzieć na wezwanie komornika?

Odpowiedź powinna być konkretna i umożliwiać sprawdzenie rachunku. Najbezpieczniej przygotować tabelę, w której każda rata alimentów stanowi osobną pozycję. W piśmie warto podać:

• sygnaturę sprawy egzekucyjnej i dane tytułu wykonawczego,
• kwotę oraz termin płatności każdej zaległej raty,
• dzień, od którego mają być naliczane odsetki,
• rodzaj odsetek wynikający z tytułu,
• datę i kwotę każdej wpłaty, także dokonanej bezpośrednio do rąk wierzyciela lub na jego rachunek,
• sposób zaliczenia wpłaty, jeżeli został wskazany przez dłużnika albo wynika z wcześniejszego rozliczenia,
• okresy wcześniejszych postępowań egzekucyjnych i dokumenty potwierdzające przerwanie biegu przedawnienia, jeśli są potrzebne.

Można sformułować żądanie w następujący sposób: „Wnoszę o egzekucję odsetek ustawowych za opóźnienie od rat alimentacyjnych wymienionych w załączonym zestawieniu, liczonych od dnia następującego po terminie płatności każdej raty do dnia jej zapłaty, według stóp obowiązujących w poszczególnych okresach, z uwzględnieniem wszystkich wpłat wskazanych w tabeli”. Takie pismo nie zastępuje analizy przedawnienia, ale precyzuje zakres egzekucji.

Jak oblicza się odsetki od zaległych alimentów?

Każdą ratę alimentów rozlicza się oddzielnie. Jeżeli rata miała być zapłacona na przykład do 10. dnia miesiąca, opóźnienie rozpoczyna się co do zasady 11. dnia tego miesiąca. Odsetki nalicza się do dnia zapłaty, a po częściowej wpłacie – od pozostałego kapitału, zgodnie ze sposobem zaliczenia wpłaty.

Praktyczny wzór dla jednego okresu, w którym obowiązuje ta sama stopa, wygląda następująco:

Jeżeli w trakcie opóźnienia zmieniała się stopa odsetek, okres trzeba podzielić na odcinki i policzyć każdy z nich według właściwej stawki. Nie wolno stosować dzisiejszej stopy wstecz do całego okresu. Od 5 marca 2026 r. odsetki ustawowe za opóźnienie wynoszą 9,25% w stosunku rocznym, ale ta stawka ma zastosowanie tylko do dni przypadających od tej daty do kolejnej zmiany.

Przy zaległościach od 2004 r. wyliczenie może obejmować wiele zmian stóp procentowych oraz liczne wpłaty. Najpierw trzeba więc odtworzyć historię zadłużenia, a dopiero potem liczyć odsetki. Jeżeli kwota główna została zapłacona w 2022 r., odsetki nie znikają automatycznie, ale ich wysokość zależy od daty zapłaty, sposobu zaliczenia wpłaty i treści tytułu.

Przedawnienie alimentów i odsetek

Roszczenia o świadczenia alimentacyjne co do zasady przedawniają się z upływem trzech lat na podstawie art. 137 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie oznacza to jednak, że każda rata starsza niż trzy lata jest automatycznie nieściągalna. Dla prawidłowej oceny trzeba uwzględnić kilka odrębnych reguł.

• Zawieszenie między dzieckiem a rodzicem. Zgodnie z art. 121 pkt 1 K.c. bieg przedawnienia roszczeń dziecka przeciwko rodzicowi nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu przez czas trwania władzy rodzicielskiej. Ma to szczególne znaczenie przy alimentach należnych małoletniemu dziecku.
• Przerwanie przez egzekucję. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego w celu zaspokojenia roszczenia co do zasady przerywa bieg przedawnienia. Przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie nie zostanie zakończone, a następnie rozpoczyna bieg od początku.
• Kwoty stwierdzone orzeczeniem. Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem co do zasady przedawnia się po sześciu latach, natomiast świadczenia okresowe należne w przyszłości – po trzech latach. W sprawach alimentacyjnych trzeba zestawić tę regułę z art. 137 K.r.o. i dokładnie ustalić, czy chodzi o konkretnie zasądzoną zaległość, czy o kolejne raty należne po wydaniu wyroku.
• Odsetki. Odsetki za opóźnienie mają charakter świadczenia okresowego i co do zasady przedawniają się sukcesywnie w terminie trzyletnim. Odsetki wymagalne po powstaniu tytułu wykonawczego są traktowane inaczej niż kwoty odsetek już objęte prawomocnym rozstrzygnięciem.

Ważne jest też aktualne brzmienie art. 804 § 2 K.p.c. Jeżeli z samego tytułu wynika upływ terminu przedawnienia, a wierzyciel nie przedłoży dokumentu potwierdzającego przerwanie biegu, organ egzekucyjny odmawia wszczęcia egzekucji. Przepis wyraźnie stanowi jednak, że zasada ta nie dotyczy przedawnienia odsetek wymagalnych po powstaniu tytułu wykonawczego. W tym zakresie zarzut przedawnienia może wymagać podniesienia przez dłużnika w odpowiednim trybie, w szczególności w powództwie przeciwegzekucyjnym.

Sąd Najwyższy w uchwale z 23 października 2025 r., III CZP 21/25, potwierdził ponadto, że do ustalenia końca terminów z art. 125 § 1 K.c. stosuje się regułę końca roku kalendarzowego z art. 118 zdanie drugie K.c. Przy wieloletniej zaległości data końcowa może więc przypadać 31 grudnia właściwego roku, chyba że szczególny przepis prowadzi do innego wyniku.

Jeżeli egzekucja rozpoczęta w 2004 r. trwała bez formalnego zakończenia aż do zapłaty, ocena przedawnienia będzie inna niż wtedy, gdy postępowanie zostało umorzone, a nowy wniosek złożono dopiero po wielu latach. Sama informacja, że „sprawa była u komornika”, nie wystarcza – potrzebne są daty wszczęcia, zawieszenia, umorzenia lub zakończenia każdego postępowania.

Czy wierzycielowi grozi opłata 10%?

Nie można przyjąć, że każde zgłoszenie przedawnionych odsetek automatycznie powoduje obciążenie wierzyciela opłatą w wysokości 10%. Art. 30 ustawy o kosztach komorniczych przewiduje taką opłatę w razie oczywiście niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego albo wskazania jako dłużnika osoby, która nim nie jest.

„Oczywista niecelowość” jest oceniana na tle konkretnych okoliczności. Spór co do przedawnienia, niejednoznaczna historia wcześniejszych egzekucji albo potrzeba ustalenia sposobu zaliczenia wpłat nie przesądzają same przez się o zastosowaniu art. 30. Ryzyko rośnie natomiast wtedy, gdy wierzyciel mimo jednoznacznych dokumentów żąda egzekucji świadczenia, o którym wie, że wygasło, zostało zapłacone lub nie jest objęte tytułem.

Co zrobić, gdy zaległość główna została spłacona bez odsetek?

Zapłata kapitału nie musi oznaczać wygaśnięcia odsetek. Należy jednak ustalić, czy wpłata została zaliczona wyłącznie na należność główną, czy także na należności uboczne. Znaczenie mogą mieć opis przelewu, oświadczenie dłużnika, pokwitowanie wierzyciela, rozliczenie komornika oraz reguły zaliczania świadczeń z art. 451 K.c.

Jeżeli dłużnik zapłacił poza postępowaniem egzekucyjnym, wierzyciel powinien niezwłocznie przekazać komornikowi datę i kwotę wpłaty. Odsetki należy wtedy zatrzymać na dacie rzeczywistego spełnienia świadczenia. Gdy pieniądze wpłynęły przez komornika, podstawą powinno być rozliczenie znajdujące się w aktach egzekucyjnych.

W opisanej sytuacji nie da się rzetelnie wskazać jednej kwoty bez wyroku, klauzuli wykonalności, pełnej historii egzekucji i wpłat. Najpierw należy ustalić, czy postępowanie wszczęte w 2004 r. było nadal w toku, kiedy i jak rozliczono wpłatę z 2022 r. oraz jakie odsetki dokładnie obejmuje tytuł.

FAQ – najczęstsze pytania

Podsumowanie

Wierzyciel nie powinien ograniczać odpowiedzi do zdania „proszę wyliczyć odsetki”. Powinien wskazać świadczenia objęte egzekucją, terminy wymagalności i wszystkie wpłaty. Komornik może następnie obliczyć odsetki w granicach tytułu wykonawczego, ale nie może uzupełnić brakującego roszczenia ani rozstrzygać sporu, który wymaga orzeczenia sądu.

Przy sprawie sięgającej 2004 r. najważniejsze są dokumenty: tytuł wykonawczy, postanowienia o wszczęciu i zakończeniu wcześniejszych egzekucji, rozliczenia komornicze oraz dowód wpłaty z 2022 r. Dopiero po zestawieniu tych danych można bezpiecznie ocenić kwotę odsetek i przedawnienie.

Źródła:

1. Kodeks cywilny, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 795 – w szczególności art. 118, 121, 123, 124, 125, 451 i 481 – oficjalny tekst aktu.
2. Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 468 – w szczególności art. 797, 803, 804 i przepisy o egzekucji świadczeń alimentacyjnych – oficjalny tekst aktu.
3. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 236 – w szczególności art. 137 – oficjalny tekst aktu.
4. Ustawa z 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych, tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r. poz. 377 – w szczególności art. 30 – oficjalny tekst aktu.
5. Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z 8 kwietnia 2026 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie, M.P. z 2026 r. poz. 367 – oficjalny tekst obwieszczenia.
6. Wyrok Sądu Najwyższego z 15 stycznia 2014 r., I CSK 197/13, dotyczący przedawnienia odsetek wymagalnych przed i po uprawomocnieniu się wyroku – orzeczenie Sądu Najwyższego.
7. Uchwała Sądu Najwyższego z 23 października 2025 r., III CZP 21/25, dotycząca końca terminów przedawnienia z art. 125 § 1 K.c. – informacja Sądu Najwyższego.