Ustne ustalenie alimentów – czy potrzebna jest umowa?

Czy ustne ustalenie alimentów jest zgodne z prawem?

Tak. Przepisy nie wymagają co do zasady, aby porozumienie dotyczące bieżącego wykonywania obowiązku alimentacyjnego miało formę pisemną. Zgodnie z art. 60 Kodeksu cywilnego oświadczenie woli może zostać wyrażone przez każde zachowanie, które dostatecznie ujawnia wolę danej osoby. Swoboda ustaleń nie jest jednak nieograniczona: ich treść nie może naruszać ustawy, natury obowiązku alimentacyjnego ani zasad współżycia społecznego, o czym przypomina art. 353¹ Kodeksu cywilnego.

Trzeba odróżnić dwa zagadnienia. Obowiązek utrzymania dziecka powstaje z mocy prawa, natomiast rodzice mogą uzgodnić, w jaki sposób będzie wykonywany: jaka kwota będzie przelewana, do którego dnia miesiąca, w jakiej walucie oraz jak będą rozliczane wydatki dodatkowe. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wprost przewiduje możliwość zmiany zarówno orzeczenia, jak i umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego.

Rodzic sprawujący pieczę nad małoletnim może reprezentować dziecko przy uzgadnianiu należnych mu od drugiego rodzica środków utrzymania i wychowania. Nie można jednak skutecznie zrzec się w imieniu dziecka alimentów na przyszłość ani zamknąć mu drogi do żądania kwoty odpowiadającej jego rzeczywistym potrzebom. Jeżeli dojdzie do sporu, sąd nie jest związany ustną kwotą tylko dlatego, że rodzice wcześniej ją zaakceptowali.

Największą słabością ustnego porozumienia są dowody. Strony mogą później inaczej pamiętać wysokość świadczenia, termin płatności, zakres wydatków dodatkowych albo datę rozpoczęcia obowiązku. Dlatego każdą wpłatę warto wykonywać przelewem z jednoznacznym tytułem, na przykład „alimenty na Annę za lipiec 2026 r.”, i zachowywać wiadomości potwierdzające ustalenia.

Jak spisać porozumienie o alimentach?

Pisemne porozumienie powinno być możliwie konkretne. Warto wskazać:

• dane rodziców i dzieci, których dotyczy obowiązek;
• miesięczną kwotę na każde dziecko oraz walutę płatności;
• dzień, od którego alimenty są należne, i termin każdej kolejnej wpłaty;
• numer rachunku, zasady ponoszenia kosztów przelewu i sposób opisywania płatności;
• wydatki objęte miesięczną kwotą oraz sposób uzgadniania kosztów nadzwyczajnych, takich jak leczenie, zajęcia, wyjazdy szkolne czy zakup sprzętu;
• termin okresowego przeglądu kwoty, zwłaszcza gdy dzieci mieszkają w państwie o innej walucie i innych kosztach utrzymania;
• sposób informowania o zmianie rachunku, adresu, szkoły, stanu zdrowia lub istotnej zmianie dochodów.

Przy płatnościach między Polską a Wielką Brytanią dobrze jest rozstrzygnąć, czy kwota jest stała w złotych czy w funtach, kto ponosi opłaty bankowe oraz jaki kurs stosuje się do rozliczenia wydatków poniesionych w drugiej walucie. Nieprecyzyjna klauzula walutowa może sama stać się źródłem sporu.

Czy pisemna umowa wystarczy do egzekucji?

Zwykła umowa podpisana przez rodziców nie jest tytułem wykonawczym. Jeżeli zobowiązany przestanie płacić, nie można na jej podstawie od razu złożyć wniosku do komornika. Dokument będzie jednak ważnym dowodem w sprawie sądowej, podobnie jak historia przelewów, korespondencja i potwierdzenia poniesionych kosztów.

Jeżeli rodzicom zależy na wykonalnym zabezpieczeniu, mogą rozważyć:

• ugodę przed sądem – po jej zawarciu i uzyskaniu tytułu wykonawczego możliwa jest egzekucja;
• ugodę przed mediatorem zatwierdzoną przez sąd – po zatwierdzeniu ma moc ugody sądowej, a gdy nadaje się do egzekucji, sąd nadaje jej klauzulę wykonalności;
• akt notarialny z oświadczeniem zobowiązanego o poddaniu się egzekucji – musi spełniać wymagania art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego, w szczególności precyzyjnie określać obowiązek, terminy i granice odpowiedzialności;
• wyrok zasądzający alimenty – potrzebny zwłaszcza wtedy, gdy strony nie zgadzają się co do kwoty lub warunków.

Sam podpis notariusza pod umową nie wystarczy, jeżeli dokument nie zawiera prawidłowego poddania się egzekucji. Przy świadczeniach okresowych treść aktu powinna zostać przygotowana szczególnie starannie. W sprawie transgranicznej warto też sprawdzić, czy wybrany dokument będzie mógł zostać uznany i wykonany w drugim państwie; wyrok albo ugoda sądowa są zwykle najbardziej czytelne dla organów zagranicznych.

Czy ojciec dzieci mieszkający w Anglii może wystąpić do polskiego sądu?

Tak, jeżeli matka, która ma płacić alimenty, ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu w Polsce. Zgodnie z art. 1103 Kodeksu postępowania cywilnego polskie sądy mają jurysdykcję w sprawach procesowych przeciwko osobie mieszkającej w Polsce. Powodem są dzieci uprawnione do alimentów, a ojciec działa w imieniu małoletnich jako ich przedstawiciel ustawowy.

Sprawę rozpoznaje co do zasady sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich. Gdy dzieci mieszkają za granicą, pozew można skierować do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania zobowiązanego rodzica w Polsce. Do pozwu należy dołączyć dokumenty dotyczące kosztów utrzymania dzieci i sytuacji rodziców; dokumenty sporządzone po angielsku mogą wymagać tłumaczenia na język polski.

Ojciec może złożyć pozew bezpośrednio w Polsce albo skorzystać z mechanizmu współpracy organów centralnych. W nowych sprawach między Polską a Wielką Brytanią podstawowym instrumentem uznawania i wykonywania orzeczeń alimentacyjnych jest Konwencja haska z 23 listopada 2007 r. Po zakończeniu okresu przejściowego po Brexicie rozporządzenie UE nr 4/2009 co do zasady nie reguluje nowych spraw polsko-brytyjskich; wyjątki mogą dotyczyć postępowań objętych przepisami przejściowymi.

Jeżeli uprawniony kieruje sprawę do sądu państwa zwykłego pobytu dłużnika, szczególna reguła art. 4 ust. 3 Protokołu haskiego z 2007 r. zasadniczo wskazuje w pierwszej kolejności prawo państwa sądu. W opisanej sytuacji polski sąd zwykle będzie więc oceniał obowiązek według prawa polskiego. Wybór drogi postępowania, chwila wszczęcia sprawy i wcześniejsze orzeczenia mogą jednak wpływać na jurysdykcję, prawo właściwe i procedurę.

Od czego zależy wysokość alimentów?

Podstawą obowiązku rodziców jest art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: rodzice są zobowiązani do świadczeń względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z jego majątku wystarczają na pokrycie kosztów utrzymania i wychowania.

Zgodnie z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakres alimentów zależy od dwóch grup okoliczności:

• usprawiedliwionych potrzeb dziecka, czyli między innymi kosztów mieszkania, wyżywienia, odzieży, edukacji, transportu, leczenia, higieny, wypoczynku i rozwoju odpowiednich do wieku, zdrowia i dotychczasowego poziomu życia;
• możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego, a więc nie tylko faktycznie otrzymywanego wynagrodzenia, lecz również dochodu, który dana osoba może osiągać przy wykorzystaniu swoich kwalifikacji, doświadczenia, zdrowia i majątku.

Nie ma ustawowej tabeli ani jednej „średniej” kwoty właściwej dla każdego dziecka. Koszty życia w Anglii mogą być istotnym elementem wyliczenia, ale powinny być wykazane rachunkami, zestawieniem miesięcznych wydatków i informacją o udziale każdego z dzieci w kosztach wspólnych. Sąd bierze też pod uwagę osobiste starania rodzica, z którym dzieci mieszkają; opieka i wychowanie mogą stanowić wykonanie części jego obowiązku alimentacyjnego.

Świadczenia publiczne przeznaczone na dziecko, w tym polskie świadczenie wychowawcze, nie obniżają zakresu obowiązku alimentacyjnego według art. 135 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie oznacza to jednak, że każdy wydatek przedstawiony przez rodzica zostanie automatycznie uznany. Musi być racjonalny, związany z potrzebami dziecka i proporcjonalny do sytuacji rodziny.

Od kiedy można żądać alimentów i jak rozliczać wcześniejsze wpłaty?

W pozwie można żądać bieżących alimentów, a w odpowiednio uzasadnionej sytuacji także sumy potrzebnej do pokrycia niezaspokojonych potrzeb dziecka sprzed wniesienia sprawy. Roszczenia o poszczególne świadczenia alimentacyjne przedawniają się co do zasady z upływem trzech lat. Nie oznacza to automatycznego zasądzenia trzech lat wstecz – trzeba wykazać niezaspokojone potrzeby albo zobowiązania zaciągnięte na ich pokrycie.

Dobrowolne wpłaty dokonane przez rodzica powinny zostać rozliczone. Dlatego przelewy należy opisywać jednoznacznie i unikać płatności gotówkowych bez pokwitowania. Jeżeli część kosztów była pokrywana bezpośrednio, na przykład przez opłacenie szkoły lub leczenia, warto zachować fakturę i uzgodnienie, że dany wydatek ma być zaliczony na alimenty. Bez takiego uzgodnienia może powstać spór, czy była to wpłata alimentacyjna, czy dodatkowe świadczenie.

Czy ustaloną kwotę można później zmienić?

Tak. Zgodnie z art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Zmianą może być wzrost kosztów utrzymania dziecka, rozpoczęcie leczenia, zmiana szkoły, uzyskanie samodzielności przez dziecko, istotna zmiana dochodów rodzica albo utrata możliwości zarobkowania z przyczyn od niego niezależnych.

Rodzic nie powinien samowolnie obniżać kwoty ustalonej w wyroku lub ugodzie. Dopóki wykonalny tytuł nie zostanie zmieniony, zaległość może narastać według dotychczasowej wysokości. Jeżeli alimenty były ustalone wyłącznie ustnie, rodzice mogą uzgodnić nową kwotę, lecz dla bezpieczeństwa powinni potwierdzić zmianę na piśmie i wskazać datę, od której obowiązuje.

Ukończenie przez dziecko 18 lat nie kończy alimentów automatycznie. Decyduje zdolność do samodzielnego utrzymania się oraz konkretne okoliczności. Wobec dziecka pełnoletniego rodzic może w określonych przypadkach domagać się uchylenia obowiązku, jeżeli świadczenia powodują nadmierny uszczerbek albo dziecko nie podejmuje starań, aby się usamodzielnić.

Najczęstsze pytania

Co zrobić w praktyce?

Jeżeli rodzice są zgodni, powinni co najmniej sporządzić pisemne porozumienie, ustalić przejrzysty sposób przelewów i regularnie wymieniać informacje o potrzebach dzieci. Jeżeli zależy im na możliwości egzekucji, lepszym rozwiązaniem będzie ugoda sądowa, zatwierdzona ugoda mediacyjna albo prawidłowo przygotowany akt notarialny.

W sprawie z elementem polsko-brytyjskim trzeba dodatkowo ustalić, gdzie wszcząć postępowanie, jaki dokument będzie wykonany w drugim państwie i jakie prawo znajdzie zastosowanie. Ocena może zależeć od miejsca zwykłego pobytu stron, daty wszczęcia postępowania, wieku dzieci i istnienia wcześniejszych rozstrzygnięć.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 236.
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 795.
3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst ujednolicony: Dz.U. 2026 poz. 468.
4. Konwencja haska z 23 listopada 2007 r. o międzynarodowym dochodzeniu alimentów na rzecz dzieci i innych członków rodziny.
5. Protokół haski z 23 listopada 2007 r. o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych.
6. Ministerstwo Sprawiedliwości, informacje o dochodzeniu alimentów od rodzica przebywającego za granicą: procedura i zasady po Brexicie.

Stan prawny zweryfikowany na 30 lipca 2026 r.