Ugoda z dorosłym dzieckiem o uchylenie alimentów – czy wystarczy?

Czy ugoda z dorosłym dzieckiem wystarczy do uchylenia alimentów?

Jeżeli alimenty zostały zasądzone w wyroku rozwodowym albo w innym orzeczeniu sądu, samo podpisanie porozumienia z pełnoletnim synem nie usuwa tego orzeczenia z obrotu prawnego. Wyrok nadal istnieje, a jeżeli został zaopatrzony w klauzulę wykonalności, może być podstawą egzekucji.

Ugoda pozasądowa może mieć praktyczne znaczenie: potwierdza zgodę syna, porządkuje wzajemne ustalenia i może być wykorzystana jako dowód w sprawie sądowej. Nie daje jednak pełnej gwarancji, że syn nigdy nie zmieni stanowiska albo nie skieruje sprawy do komornika na podstawie starego tytułu wykonawczego.

Dlatego przy alimentach zasądzonych wyrokiem najbezpieczniej jest złożyć do sądu pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego, ewentualnie doprowadzić do zawarcia ugody sądowej. Jeżeli dorosłe dziecko zgadza się na zakończenie alimentów, postępowanie może być prostsze, ale nadal warto doprowadzić do formalnego zakończenia obowiązku.

Kiedy można żądać uchylenia alimentów na pełnoletnie dziecko?

Obowiązek alimentacyjny rodzica wobec dziecka nie kończy się automatycznie w dniu osiągnięcia przez dziecko 18 lat. Zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice są zobowiązani do świadczeń alimentacyjnych wobec dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

W przypadku dziecka pełnoletniego szczególnie istotny jest art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych wobec pełnoletniego dziecka, jeżeli alimenty są połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem albo jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możliwości samodzielnego utrzymania się.

Drugą podstawą jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten pozwala żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego w razie zmiany stosunków. Taką zmianą może być na przykład trwała choroba zobowiązanego, utrata możliwości zarobkowania, usamodzielnienie się dziecka, zakończenie nauki, podjęcie pracy albo istotna zmiana sytuacji majątkowej stron.

Choroba rodzica, brak pracy i alimenty płacone przez nowego małżonka

Jeżeli zobowiązany rodzic od kilku lat jest ciężko chory, nie może pracować i faktycznie nie osiąga dochodów, są to okoliczności, które mogą mieć istotne znaczenie w sprawie o uchylenie alimentów. Sąd będzie jednak badał nie tylko sam fakt choroby, lecz także jej wpływ na realne możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica.

W praktyce trzeba przygotować dokumenty medyczne, orzeczenie o niepełnosprawności albo niezdolności do pracy, decyzje ZUS, informacje o dochodach, kosztach leczenia, wydatkach domowych oraz sytuacji rodzinnej. Samo twierdzenie, że rodzic nie pracuje, zwykle nie wystarczy.

Istotne jest również to, że druga żona zobowiązanego nie staje się przez małżeństwo osobą zobowiązaną do alimentowania dorosłego dziecka męża z poprzedniego związku. Jeżeli wysyła alimenty dobrowolnie z własnych pieniędzy, nie oznacza to, że prawny obowiązek alimentacyjny przeszedł na nią. Nadal formalnie zobowiązanym pozostaje rodzic wskazany w wyroku.

Co powinna zawierać ugoda pozasądowa?

Jeżeli mimo wszystko strony chcą podpisać porozumienie poza sądem, powinno ono być możliwie precyzyjne. W ugodzie warto wskazać: dane stron, datę i sygnaturę orzeczenia alimentacyjnego, aktualną wysokość alimentów, datę, od której dziecko zgadza się nie dochodzić dalszych świadczeń, sposób rozliczenia ewentualnych zaległości oraz zobowiązanie do współdziałania w postępowaniu sądowym.

Dobrze jest też wyraźnie rozdzielić alimenty bieżące od zaległych. Jeżeli powstały zaległości, trzeba ustalić, czy dziecko je daruje, rozłoży na raty, czy nadal będzie ich dochodziło. Brak takiego rozróżnienia może później prowadzić do sporu.

Nawet dobrze napisana ugoda prywatna nie zastąpi jednak formalnego uchylenia albo zmiany wyroku. Może natomiast ułatwić sprawę sądową, zwłaszcza gdy dorosłe dziecko potwierdzi przed sądem, że zgadza się na zakończenie obowiązku alimentacyjnego.

Jak wnieść sprawę o uchylenie alimentów?

Sprawę o uchylenie alimentów wszczyna się pozwem przeciwko osobie uprawnionej do alimentów, czyli w opisanej sytuacji przeciwko pełnoletniemu synowi. Pozew składa się zasadniczo do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego według zasad postępowania cywilnego.

W pozwie należy wskazać, jakiego rozstrzygnięcia domaga się rodzic, od jakiej daty obowiązek alimentacyjny ma być uchylony oraz jakie okoliczności uzasadniają żądanie. Trzeba dołączyć odpis dotychczasowego wyroku lub ugody, dokumenty potwierdzające chorobę i brak możliwości zarobkowania, dowody dochodów i wydatków oraz informacje o sytuacji pełnoletniego dziecka.

Wartość przedmiotu sporu przy alimentach okresowych oblicza się co do zasady jako sumę świadczeń za jeden rok. Jeżeli alimenty wynoszą 800 zł miesięcznie, wartość przedmiotu sporu wyniesie 9600 zł. Od tej wartości zależy opłata od pozwu. Zgodnie z art. 13 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przy wartości przedmiotu sporu do 20 000 zł stosuje się opłatę stałą według ustawowych progów, a powyżej 20 000 zł opłatę stosunkową 5%, nie więcej niż 100 000 zł. Osoba w trudnej sytuacji finansowej może jednocześnie złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

Czy zgoda syna przyspieszy sprawę?

Zgoda pełnoletniego dziecka może znacząco ułatwić postępowanie. Syn może uznać powództwo, zawrzeć ugodę przed sądem albo złożyć pisemne stanowisko potwierdzające, że nie sprzeciwia się uchyleniu alimentów. Sąd nadal ocenia, czy rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem i okolicznościami sprawy, ale brak sporu między stronami zwykle upraszcza postępowanie dowodowe.

Jeżeli jednak dziecko po podpisaniu prywatnej ugody zmieni zdanie, samo porozumienie nie zamknie mu drogi do powołania się na dotychczasowy wyrok. Właśnie dlatego przy istniejącym tytule wykonawczym warto uzyskać rozstrzygnięcie sądu.

FAQ

Podsumowanie

Ugoda z dorosłym dzieckiem w sprawie uchylenia alimentów jest dopuszczalna i może być bardzo przydatna, ale nie powinna być traktowana jako pełny zamiennik rozstrzygnięcia sądu. Jeżeli alimenty zostały zasądzone wyrokiem, tytuł wykonawczy nadal może istnieć mimo prywatnego porozumienia.

W opisanej sytuacji choroba, brak możliwości podjęcia pracy i faktyczne utrzymywanie zobowiązanego przez drugą żonę mogą przemawiać za uchyleniem obowiązku alimentacyjnego. Dla bezpieczeństwa prawnego najlepiej jednak doprowadzić do wydania wyroku albo zawarcia ugody sądowej, zwłaszcza gdy syn zgadza się na zakończenie alimentów.

Źródła:

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 133, art. 135, art. 138 i art. 144¹ - Dz.U. 2026 poz. 236.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 22 - Dz.U. 2026 poz. 468.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 13 - Dz.U. 2025 poz. 1228.