Jak uzyskać ponowny tytuł wykonawczy do alimentów bez adresu dłużnika?

Ponowne wydanie tytułu wykonawczego zamiast utraconego

Procedurę reguluje art. 794 Kodeksu postępowania cywilnego. Nie chodzi o wydanie dodatkowego egzemplarza dla wygody wierzyciela, lecz o zastąpienie dokumentu, którym wierzyciel nie może już się posłużyć, ponieważ został zagubiony, zniszczony, skradziony albo w inny sposób bezpowrotnie utracony.

Sąd wydaje ponowny tytuł wykonawczy w drodze postanowienia po przeprowadzeniu rozprawy. Na nowym dokumencie umieszcza się wzmiankę, że został wydany zamiast tytułu pierwotnego. Zakres badania sądu jest ograniczony do faktu utraty tytułu wykonawczego. Sąd nie rozpoznaje w tym postępowaniu ponownie sprawy o alimenty, nie ustala ich wysokości i nie zmienia treści wyroku.

Wniosek najlepiej złożyć do sądu, który wydał utracony tytuł wykonawczy, czyli dokument opatrzony klauzulą wykonalności. W piśmie należy podać przede wszystkim:

• oznaczenie sądu i sygnaturę akt sprawy,
• dane wierzyciela i dłużnika,
• dokładne żądanie ponownego wydania tytułu wykonawczego zamiast utraconego,
• oznaczenie wyroku, ugody albo innego tytułu egzekucyjnego,
• opis okoliczności utraty dokumentu,
• dowody lub informacje, które uwiarygodniają utratę,
• aktualny adres dłużnika, a gdy nie jest znany – rzetelną informację o tym fakcie i ostatni znany adres,
• podpis oraz odpis pisma i załączników dla drugiej strony.

Jak odpowiedzieć na wezwanie do podania adresu dłużnika?

Adres stron należy do podstawowych elementów pierwszego pisma procesowego. Jeżeli brak adresu uniemożliwia nadanie sprawie dalszego biegu, sąd może wezwać do uzupełnienia wniosku pod rygorem jego zwrotu. Zgodnie z art. 130 Kodeksu postępowania cywilnego termin na uzupełnienie wynosi co do zasady tydzień, ale zawsze trzeba kierować się terminem wskazanym w konkretnym wezwaniu.

Nie należy wpisywać nieaktualnego adresu tak, jakby dłużnik nadal pod nim mieszkał. Bezpieczniej jest podać go jako ostatni znany adres i jednoznacznie wyjaśnić, że aktualne miejsce zamieszkania lub pobytu nie jest znane. Warto też opisać, skąd pochodzi informacja, że dłużnik przebywa w Szkocji, oraz jakie działania podjęto w celu ustalenia dokładnego adresu.

Do pisma można dołączyć dokumenty potwierdzające próby ustalenia adresu, na przykład zwróconą korespondencję, informacje od komornika, wydruki urzędowych odpowiedzi, dokumenty z wcześniejszych postępowań albo inne wiarygodne materiały. Samo ogólne stwierdzenie, że adres jest nieznany, może okazać się niewystarczające.

Znany adres w Szkocji a nieznane miejsce pobytu

Jeżeli uda się ustalić pełny adres dłużnika w Szkocji, należy przekazać go sądowi. Ponieważ Zjednoczone Królestwo nie jest państwem członkowskim Unii Europejskiej, doręczanie polskich pism sądowych odbywa się co do zasady na podstawie Konwencji haskiej z 15 listopada 1965 r. Sąd może zażądać tłumaczenia dokumentów lub zaliczki na wydatki związane z doręczeniem.

Konwencja haska nie ma zastosowania, gdy adres osoby, której dokument ma być doręczony, nie jest znany. W takiej sytuacji nie można przeprowadzić doręczenia zagranicznego na podstawie samej informacji, że dłużnik „przebywa w Szkocji”. Potrzebny jest konkretny adres albo zastosowanie krajowych przepisów o kuratorze dla osoby nieznanej z miejsca pobytu.

Nie należy też automatycznie zakładać, że po nieodebraniu pierwszej przesyłki sąd zawsze nakaże doręczenie przez komornika. Art. 139¹ k.p.c. dotyczy określonych przypadków doręczania osobie fizycznej pod wskazanym adresem. Przy znanym adresie zagranicznym stosuje się właściwe procedury międzynarodowe, a przy rzeczywiście nieznanym miejscu pobytu – art. 143–144 k.p.c.

Kurator dla osoby nieznanej z miejsca pobytu

Jeżeli miejsce pobytu dłużnika jest faktycznie nieznane, zainteresowany może wnieść o ustanowienie kuratora na podstawie art. 143 i 144 k.p.c. Warunkiem jest uprawdopodobnienie, że adresu nie można ustalić mimo podjęcia rozsądnych działań. Kurator odbiera pisma, reprezentuje nieobecną osobę i podejmuje czynności potrzebne do ochrony jej praw.

We wniosku o ustanowienie kuratora warto wskazać:

• ostatni znany adres dłużnika,
• datę i okoliczności ostatniego kontaktu,
• informacje o możliwym pobycie za granicą,
• konkretne próby ustalenia adresu i ich wyniki,
• dokumenty potwierdzające bezskuteczność poszukiwań.

Sąd ocenia, czy przedstawione informacje wystarczają do uznania miejsca pobytu za nieznane. Sam fakt, że dłużnik nie odbiera korespondencji albo nie utrzymuje kontaktu z wierzycielem, nie zawsze uzasadnia ustanowienie kuratora. Jeżeli istnieje realna możliwość ustalenia adresu, sąd może oczekiwać dodatkowych działań.

Jak wykazać utratę tytułu wykonawczego?

Utrata oznacza, że wierzyciel nie może posłużyć się wydanym mu dokumentem. Może wynikać z zagubienia, kradzieży, pożaru, zalania, zniszczenia albo innego zdarzenia. Trzeba opisać, kiedy dokument był ostatnio używany lub widziany, gdzie był przechowywany i w jakich okolicznościach zaginął albo został zniszczony.

Pomocne mogą być między innymi: zawiadomienie o kradzieży, protokół szkody, zdjęcia zniszczonego dokumentu, korespondencja z kancelarią komorniczą, potwierdzenie zwrotu akt lub oświadczenia osób, które wiedzą o zdarzeniu. Sąd ocenia wiarygodność całego materiału. W praktyce nie wystarcza samo lakoniczne stwierdzenie, że tytuł „gdzieś się zgubił”.

Przed złożeniem wniosku warto sprawdzić, czy dokument nie znajduje się w kancelarii komornika, w sądzie, u wcześniejszego pełnomocnika albo w aktach innego postępowania. Jeżeli tytuł można odzyskać od podmiotu, któremu został przekazany, nie jest on utracony w rozumieniu art. 794 k.p.c.

Czego sąd nie rozstrzyga w tym postępowaniu?

W postępowaniu o ponowne wydanie tytułu wykonawczego sąd nie bada ponownie zasadności alimentów ani tego, czy ich wysokość nadal odpowiada sytuacji stron. Nie zmienia również osoby uprawnionej, sposobu płatności ani zakresu obowiązku wynikającego z orzeczenia.

Sąd Najwyższy w uchwale z 7 kwietnia 2022 r., sygn. III CZP 44/22, potwierdził, że w tym postępowaniu sąd nie bada przedawnienia roszczenia objętego tytułem. Jednocześnie samo złożenie wniosku o ponowne wydanie tytułu nie przerywa biegu przedawnienia. Po otrzymaniu dokumentu nie warto więc zwlekać z podjęciem egzekucji zaległych świadczeń.

Ponowne wydanie tytułu nie rozstrzyga także, komu powinny być przekazywane bieżące alimenty po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności. To odrębne zagadnienie, szerzej opisane w artykule o zmianie sposobu przekazywania alimentów na pełnoletnie dziecko.

Najczęstsze pytania

Czy mogę podać sądowi ostatni znany adres dłużnika?

Tak, ale trzeba wyraźnie zaznaczyć, że jest to adres historyczny i że nie wiadomo, czy dłużnik nadal tam mieszka. Podanie go jako aktualnego bez podstaw może prowadzić do nieprawidłowego doręczenia.

Czy sąd może wydać ponowny tytuł bez rozprawy?

Art. 794 k.p.c. wymaga wydania postanowienia po przeprowadzeniu rozprawy. Dlatego konieczne jest zapewnienie drugiej stronie możliwości udziału w postępowaniu, także przez kuratora, gdy jej miejsce pobytu jest nieznane.

Czy zawsze trzeba zlecić doręczenie komornikowi?

Nie. Doręczenie przez komornika dotyczy określonych sytuacji przewidzianych w art. 139¹ k.p.c. Nie zastępuje doręczenia zagranicznego pod znany adres i nie rozwiązuje problemu całkowicie nieznanego miejsca pobytu.

Co zrobić, gdy pierwotny tytuł odnajdzie się po wydaniu nowego?

Nie należy posługiwać się równolegle oboma dokumentami. Trzeba poinformować sąd, a jeżeli prowadzona jest egzekucja – także komornika, i postępować zgodnie z ich wskazaniami, aby wykluczyć ryzyko podwójnej egzekucji.

Czy wniosek o ponowne wydanie tytułu przerywa przedawnienie?

Nie. Sąd Najwyższy wskazał, że taki wniosek nie jest czynnością przerywającą bieg przedawnienia. Samo przedawnienie nie jest jednak badane w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 794 k.p.c.

Ile trwa uzyskanie ponownego tytułu?

Przepisy nie wyznaczają jednego terminu zakończenia sprawy. Czas zależy głównie od obciążenia sądu, konieczności przeprowadzenia rozprawy, skuteczności doręczeń oraz ewentualnego ustanowienia kuratora lub doręczania za granicę.

Podsumowanie

Po otrzymaniu wezwania nie należy ograniczać się do podania przypadkowego albo nieaktualnego adresu. Trzeba odpowiedzieć w terminie, opisać stan faktyczny i wyjaśnić, że aktualne miejsce pobytu dłużnika jest nieznane. Ostatni znany adres można wskazać pomocniczo, ale z odpowiednim zastrzeżeniem.

Jeżeli dokładny adres w Szkocji zostanie ustalony, sąd może przeprowadzić doręczenie zagraniczne. Jeżeli miejsca pobytu nie da się ustalić mimo realnych prób, należy rozważyć wniosek o ustanowienie kuratora. Równolegle trzeba rzetelnie wykazać utratę tytułu, ponieważ to właśnie ta okoliczność stanowi zasadniczy przedmiot postępowania.

Źródła:

1. Kodeks postępowania cywilnego – tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 468, z późniejszymi zmianami, w szczególności art. 126, 128, 130, 139¹, 143, 144 i 794.

2. Ministerstwo Sprawiedliwości – doręczenia zagraniczne.

3. Konwencja haska z 15 listopada 1965 r. o doręczaniu za granicą dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych lub handlowych.

4. Uchwała Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2022 r., III CZP 44/22.

5. Wyrok Sądu Najwyższego z 15 stycznia 2025 r., II CSKP 33/23.