Alimenty orzeczone w Anglii i Polsce – czy można płacić podwójnie?

Czy dwa orzeczenia oznaczają podwójne alimenty?

Nie ma zasady, zgodnie z którą samo wydanie dwóch orzeczeń w różnych państwach powoduje obowiązek dwukrotnego zapłacenia alimentów za ten sam miesiąc i na rzecz tego samego dziecka. W praktyce mogą jednak istnieć dwa dokumenty dotyczące tej samej rodziny. Jeden może ustalać obowiązek, drugi może go zmieniać na przyszłość, a polskie postanowienie może jedynie umożliwiać wykonanie decyzji brytyjskiej w Polsce.

Możliwa jest też sytuacja wadliwa: w Polsce zapadł kolejny wyrok bez pełnej wiedzy o wcześniejszej decyzji z Anglii albo bez prawidłowego udziału pozwanego. Wtedy nie wolno ograniczyć się do stwierdzenia, że drugi wyrok „nie powinien istnieć”. Dopóki polski tytuł jest wykonalny i nie został uchylony, zmieniony, ograniczony lub pozbawiony wykonalności, komornik co do zasady wykonuje jego treść i nie rozstrzyga samodzielnie sporu między orzeczeniami.

Najważniejsze jest porównanie sentencji obu rozstrzygnięć: osób uprawnionych, okresów, waluty, wysokości świadczenia, daty początkowej oraz tego, czy późniejsze orzeczenie zastępuje wcześniejsze. Dopiero taka analiza pozwala odpowiedzieć, czy chodzi o jeden obowiązek wykonywany w dwóch państwach, o zmianę wysokości alimentów, czy o rzeczywistą kolizję tytułów.

Najpierw ustal, co jest podstawą egzekucji

Przed wyborem środka prawnego należy zdobyć kompletną dokumentację. Potrzebne są przede wszystkim:

• pełny odpis decyzji albo wyroku z Anglii wraz z informacją, czy i od kiedy jest wykonalny;
• pełny odpis polskiego wyroku, postanowienia lub innego dokumentu, na podstawie którego prowadzona jest egzekucja;
• daty wszczęcia obu postępowań i daty doręczenia pism;
• akta lub co najmniej zawiadomienie komornika z oznaczeniem tytułu wykonawczego;
• historia wpłat z przypisaniem każdej kwoty do dziecka i konkretnego miesiąca;
• korespondencja z drugim rodzicem, sądem, organem brytyjskim lub organem centralnym.

Zgodnie z art. 805 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przy pierwszej czynności egzekucyjnej dłużnik otrzymuje zawiadomienie zawierające treść tytułu wykonawczego i sposób egzekucji. Na żądanie dłużnika komornik powinien okazać tytuł wykonawczy w oryginale. Warto zatem ustalić sygnaturę, sąd, datę orzeczenia i dokładny zakres egzekwowanego obowiązku.

Trzeba również sprawdzić, jaki organ wydał dokument brytyjski. Inna może być procedura dla orzeczenia sądu Anglii i Walii, a inna dla rozstrzygnięcia lub rozliczenia administracyjnego, na przykład prowadzonego przez Child Maintenance Service. Określenie „wyrok angielski” używane potocznie nie zawsze odpowiada rodzajowi dokumentu znajdującego się w aktach.

Zobacz również: wszczęcie egzekucji alimentów na dziecko, gdy rodzice mieszkają za granicą.

Które przepisy stosuje się po Brexicie?

Nieprawidłowe jest ogólne stwierdzenie, że po Brexicie każdą decyzję angielską ocenia się wyłącznie według polskiego Kodeksu postępowania cywilnego. Właściwy reżim zależy przede wszystkim od daty wszczęcia postępowania oraz rodzaju prowadzonej procedury.

Jeżeli postępowanie, w którym wydano decyzję alimentacyjną, zostało wszczęte przed zakończeniem okresu przejściowego, czyli przed 1 stycznia 2021 r., zastosowanie mogą nadal mieć przepisy rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009 o jurysdykcji, prawie właściwym, uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych. Wynika to z art. 67 Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej. W sprawach alimentacyjnych nie należy zastępować tego aktu rozporządzeniem nr 1215/2012, ponieważ alimenty mają własny unijny reżim.

W relacjach między Polską a Wielką Brytanią dotyczących nowszych spraw podstawowe znaczenie ma Konwencja haska z 23 listopada 2007 r. o międzynarodowym dochodzeniu alimentów na rzecz dzieci i innych członków rodziny. Konwencja reguluje współpracę organów centralnych, uznawanie i wykonywanie decyzji oraz część zasad dotyczących zmiany orzeczeń. Przepisy polskie uzupełniają procedurę w zakresie nieuregulowanym przez prawo międzynarodowe.

Konwencja przewiduje między innymi możliwość odmowy uznania lub wykonania decyzji kolidującej z wcześniejszą decyzją między tymi samymi stronami i w tym samym celu, a także ochronę osoby, która nie została prawidłowo zawiadomiona i nie mogła przedstawić swojego stanowiska. W postępowaniu dotyczącym zaległych rat można również podnosić, że dług został już wykonany. Nie oznacza to jednak ponownego merytorycznego badania całej sprawy, ponieważ art. 28 Konwencji zakazuje kontroli decyzji co do jej istoty w państwie wykonania.

Jeżeli dany przypadek nie jest objęty właściwym instrumentem unijnym ani umową międzynarodową, zastosowanie mogą znaleźć przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Art. 1145 K.p.c. przewiduje uznanie zagranicznego orzeczenia cywilnego z mocy prawa, chyba że zachodzi przeszkoda z art. 1146 K.p.c., na przykład brak prawomocności, wadliwe doręczenie pisma wszczynającego postępowanie, wcześniejsza sprawa w Polsce, sprzeczność z wcześniejszym prawomocnym orzeczeniem albo klauzula porządku publicznego. Przed zastosowaniem tych przepisów zawsze trzeba jednak sprawdzić pierwszeństwo właściwej umowy międzynarodowej lub regulacji przejściowej.

Czy polski sąd mógł wydać nowy wyrok?

Odpowiedź zależy od miejsca zwykłego pobytu stron i dzieci, daty wszczęcia obu spraw, przedmiotu żądania oraz przepisów o jurysdykcji obowiązujących w danym okresie. Samo polskie obywatelstwo rodzica albo dziecka nie zawsze wystarcza do przyjęcia, że polski sąd powinien rozpoznać nową sprawę.

Art. 18 Konwencji haskiej z 2007 r. ogranicza możliwość wszczynania przez dłużnika w innym państwie postępowania o zmianę lub wydanie nowej decyzji, jeżeli wcześniejsza decyzja została wydana w państwie zwykłego pobytu wierzyciela, a wierzyciel nadal tam mieszka. Przepis przewiduje wyjątki, na przykład gdy organ państwa pochodzenia nie może albo odmawia rozpoznania wniosku. Nie jest to jednak absolutny zakaz każdego późniejszego postępowania i nie wolno go stosować bez zbadania, kto wszczął sprawę oraz czego dokładnie żądał.

Jeżeli polski sąd rozpoznawał pozew o alimenty, pozwany powinien niezwłocznie przedstawić wcześniejsze orzeczenie, zaświadczenie o jego wykonalności, dowody zapłaty oraz zarzuty dotyczące jurysdykcji i kolizji postępowań. Sąd powinien otrzymać również tłumaczenie dokumentów, jeżeli jest wymagane. Zatajenie wcześniejszej sprawy przez jedną ze stron nie powoduje automatycznie nieważności późniejszego wyroku, ale może mieć znaczenie dla jego zaskarżenia lub wznowienia postępowania.

Co zrobić po doręczeniu pozwu albo wyroku?

Jeżeli polska sprawa jeszcze trwa, trzeba złożyć odpowiedź na pozew i podnieść wszystkie istotne zarzuty. Należy wyjaśnić, czy chodzi o to samo dziecko, ten sam okres i ten sam obowiązek, wskazać wcześniejsze rozstrzygnięcie oraz przedstawić rozliczenie zapłaconych rat. Trzeba też ustalić, czy powód domaga się nowego świadczenia, podwyższenia alimentów, czy wykonania decyzji zagranicznej.

Gdy zapadł wyrok zaoczny, sprzeciw wnosi się co do zasady w terminie dwóch tygodni od jego doręczenia. Apelację od zwykłego wyroku wnosi się zasadniczo w terminie dwóch tygodni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem; termin wynosi trzy tygodnie, gdy sąd zawiadomi o jego przedłużeniu z powodu wydłużonego terminu sporządzenia uzasadnienia. Jeżeli termin został uchybiony bez winy strony, wniosek o jego przywrócenie składa się w ciągu tygodnia od ustania przyczyny uchybienia i jednocześnie dokonuje spóźnionej czynności.

W sprawach transgranicznych szczególnie ważne jest sprawdzenie adresu, na który wysyłano pisma, sposobu doręczenia oraz tego, czy pozwany rzeczywiście miał możliwość obrony. Praktyczne znaczenie może mieć artykuł o tym, jak reagować na brak wiedzy o podwyższeniu alimentów na posiedzeniu niejawnym.

Gdy polski wyrok jest już prawomocny

Prawomocnego wyroku nie można zwalczać dowolnym pismem. Trzeba dobrać środek do konkretnej wady i etapu sprawy. Jeżeli strona została pozbawiona możności działania, może w określonych warunkach rozważyć skargę o wznowienie postępowania. Skarga jest także możliwa w niektórych przypadkach późniejszego wykrycia prawomocnego wyroku dotyczącego tego samego stosunku prawnego albo takich faktów i dowodów, z których strona nie mogła wcześniej skorzystać.

Termin na skargę o wznowienie wynosi co do zasady trzy miesiące od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia. Zasadniczo po upływie dziesięciu lat od uprawomocnienia wyroku wznowienie jest wyłączone, z wyjątkiem sytuacji, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana. Każdą podstawę trzeba ocenić indywidualnie; samo niezadowolenie z wyniku sprawy nie wystarcza.

Jeżeli problem dotyczy zdarzenia, które nastąpiło po powstaniu tytułu egzekucyjnego i spowodowało wygaśnięcie obowiązku albo niemożność jego egzekwowania, może wchodzić w grę powództwo z art. 840 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego. To właśnie pkt 2, a nie pkt 1, dotyczy typowo zdarzeń powodujących wygaśnięcie zobowiązania po powstaniu tytułu. Powództwo przeciwegzekucyjne nie zastępuje apelacji i co do zasady nie służy do ponownego badania okoliczności, które powinny były zostać rozstrzygnięte w zakończonej sprawie.

Jeżeli egzekucja trwa, wraz z właściwym środkiem można złożyć wniosek o zabezpieczenie. Zgodnie z art. 730 § 1 i art. 730¹ Kodeksu postępowania cywilnego zabezpieczenia można żądać w sprawie cywilnej po uprawdopodobnieniu roszczenia i interesu prawnego. Sąd może między innymi zawiesić postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 755 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego. Samo wniesienie pozwu przeciwegzekucyjnego nie powoduje automatycznego zatrzymania komornika.

Umorzenie egzekucji a umorzenie długu

Umorzenie postępowania egzekucyjnego nie zawsze oznacza, że obowiązek alimentacyjny lub zaległość przestały istnieć. Egzekucja może zostać zakończona z przyczyn proceduralnych, a wierzyciel może później ponownie złożyć wniosek, jeżeli nadal ma wykonalny tytuł. Inne skutki ma ograniczenie egzekucji, inne zawieszenie, a jeszcze inne pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności.

Dlatego w piśmie trzeba precyzyjnie określić cel: zaliczenie udokumentowanych wpłat, ograniczenie egzekucji do prawidłowej kwoty, zawieszenie czynności na czas procesu, uchylenie wadliwego rozstrzygnięcia albo pozbawienie tytułu wykonalności w odpowiednim zakresie. Szerzej wyjaśnia to artykuł o umorzeniu egzekucji alimentów.

Jak rozliczyć wpłaty dokonane w Wielkiej Brytanii?

Jeżeli płatności dokonane w Wielkiej Brytanii dotyczyły tego samego obowiązku i tych samych miesięcy, powinny zostać uwzględnione przy ustalaniu zaległości. Konwencja haska z 2007 r. pozwala w postępowaniu o uznanie i wykonanie powołać się na spełnienie długu w zakresie rat już wymagalnych. W każdym przypadku trzeba jednak wykazać, czego dotyczyła dana wpłata.

Najlepiej przygotować tabelę obejmującą: miesiąc alimentacyjny, kwotę należną, datę przelewu, kwotę i walutę przelewu, odbiorcę, tytuł płatności oraz dokument, z którego wynika obowiązek. Do tabeli należy dołączyć potwierdzenia bankowe, zestawienia brytyjskiego organu, pokwitowania i korespondencję potwierdzającą sposób zaliczania wpłat.

Przelewy opisane jedynie jako „dla dzieci”, prezenty, zakupy albo pokrycie dodatkowych kosztów mogą wywołać spór, czy stanowiły wykonanie alimentów, czy świadczenia ponad obowiązek. Nie należy też samodzielnie potrącać wydatków poniesionych podczas kontaktów z dzieckiem, chyba że wynika to z orzeczenia, ugody albo wyraźnego porozumienia możliwego do wykazania.

Do czasu formalnej zmiany lub wstrzymania decyzji nie należy jednostronnie zaprzestawać płacenia alimentów w Anglii tylko dlatego, że w Polsce wszczęto drugie postępowanie. Może to stworzyć zaległość podlegającą egzekucji w państwie pochodzenia.

Pełnoletnie dziecko i zmiana sytuacji życiowej

Osiągnięcie pełnoletności przez dziecko nie powoduje w polskim prawie automatycznego wygaśnięcia alimentów. Może natomiast zmienić osobę uprawnioną do odbioru świadczenia i sposób jego przekazywania. W praktyce pomocne jest wyjaśnienie zasad dotyczących zmiany sposobu przekazywania alimentów na pełnoletnie dziecko.

Również rozpoczęcie pracy przez pełnoletnie dziecko nie zawsze kończy obowiązek. Znaczenie mają rzeczywiste dochody dziecka, możliwość samodzielnego utrzymania się, dalsza nauka, stan zdrowia oraz zakres usprawiedliwionych potrzeb. Zasady te omawia materiał o tym, jak podjęcie pracy wpływa na prawo do świadczenia alimentacyjnego. Jeżeli obowiązek wynika z zagranicznej decyzji, trzeba dodatkowo sprawdzić prawo właściwe i organ uprawniony do jej zmiany.

FAQ

Czy Brexit unieważnił angielski wyrok alimentacyjny?

Nie. Brexit sam w sobie nie pozbawił decyzji mocy. Trzeba ustalić datę wszczęcia postępowania i odpowiedni tryb uznania lub wykonania: przepisy przejściowe rozporządzenia nr 4/2009 albo Konwencję haską z 2007 r.

Czy komornik musi przerwać egzekucję po okazaniu potwierdzeń wpłat?

Nie zawsze. Komornik nie jest uprawniony do badania zasadności obowiązku objętego tytułem. Jeżeli wierzyciel nie ograniczy wniosku, często konieczne jest uzyskanie rozstrzygnięcia sądu lub zabezpieczenia. Potwierdzenia wpłat są jednak kluczowym dowodem.

Czy można przestać płacić w Anglii, gdy w Polsce zasądzono alimenty?

Nie należy robić tego jednostronnie. Dopóki decyzja angielska obowiązuje, brak płatności może tworzyć nową zaległość. Najpierw trzeba ustalić relację obu tytułów i uzyskać formalne rozstrzygnięcie dotyczące zmiany, ograniczenia albo sposobu wykonania obowiązku.

Czy przelewy bez wskazania miesiąca zostaną zaliczone na alimenty?

Mogą zostać zaliczone, ale ryzyko sporu jest większe. Sąd oceni tytuł przelewu, regularność płatności, kwoty, korespondencję stron i inne okoliczności. Na przyszłość każdą wpłatę warto opisywać nazwiskiem dziecka i miesiącem, którego dotyczy.

W którym kraju składa się wniosek o zmianę alimentów?

Zależy to od miejsca zwykłego pobytu wierzyciela i dłużnika, państwa pochodzenia decyzji oraz wyjątków przewidzianych w prawie międzynarodowym. Art. 18 Konwencji haskiej może ograniczać możliwość złożenia przez dłużnika wniosku w innym państwie, gdy wierzyciel nadal mieszka w państwie wydania decyzji.

Czy dwie różne kwoty mogą być prawidłowe?

Tak, jeżeli dotyczą różnych dzieci, różnych okresów albo późniejsze orzeczenie zmienia wcześniejsze na przyszłość. Trzeba porównać sentencje, daty początkowe i zasady zaliczania wpłat, a nie tylko same kwoty.

Podsumowanie

Alimenty ustalone w Anglii i w Polsce nie powinny być pobierane podwójnie za ten sam okres i w wykonaniu tego samego obowiązku. Nie można jednak zakładać, że każdy polski dokument jest drugim wyrokiem. Może to być orzeczenie zmieniające świadczenie albo rozstrzygnięcie umożliwiające wykonanie decyzji brytyjskiej.

Osoba, wobec której narasta egzekwowana zaległość, powinna pilnie uzyskać oba orzeczenia, sprawdzić doręczenia, ustalić właściwy reżim międzynarodowy, przygotować rozliczenie wpłat i dobrać środek procesowy do etapu sprawy. Szczególnie ważne jest równoczesne rozważenie wniosku o zabezpieczenie, ponieważ samo zakwestionowanie tytułu nie zawsze zatrzymuje egzekucję.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – akt i tekst ujednolicony w ISAP.
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – akt i tekst ujednolicony w ISAP.
3. Konwencja haska z 23 listopada 2007 r. o międzynarodowym dochodzeniu alimentów na rzecz dzieci i innych członków rodziny – pełny tekst Konwencji.
4. Rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 z 18 grudnia 2008 r. – tekst w EUR-Lex.
5. Umowa o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej, w szczególności art. 67 – tekst urzędowy w EUR-Lex.
6. Informacja rządu Wielkiej Brytanii o transgranicznych sprawach rodzinnych po zakończeniu okresu przejściowego – wytyczne dla praktyków.