Przysposobienie dziecka a zaległe alimenty – czy komornik może umorzyć egzekucję?

Skutki pełnego przysposobienia dla alimentów biologicznego ojca

Zgodnie z art. 121 § 1–3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pełne przysposobienie tworzy między przysposabiającym a dzieckiem stosunek taki jak między rodzicem i dzieckiem, a jednocześnie powoduje ustanie praw i obowiązków wynikających z pokrewieństwa z dotychczasowymi krewnymi. Gdy dziecko przysposabia małżonek matki, więź prawna z matką i jej krewnymi pozostaje zachowana na podstawie art. 121¹ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, natomiast co do zasady ustaje więź z biologicznym ojcem.

Dla alimentów kluczowa jest data uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu. Od tej daty biologiczny ojciec co do zasady nie powinien być obciążany kolejnymi ratami wynikającymi wyłącznie z dawnego stosunku pokrewieństwa. Nie oznacza to jednak wygaśnięcia świadczeń, które stały się wymagalne wcześniej. Każda niezapłacona rata sprzed prawomocności przysposobienia stanowi odrębną zaległość i wymaga osobnego rozliczenia.

W praktyce trzeba odróżnić trzy pozycje: zaległe raty sprzed przysposobienia, raty naliczone za okres po przysposobieniu oraz odsetki i koszty egzekucyjne. Dopiero takie rozdzielenie pozwala ocenić, jaka część należności nadal może być dochodzona.

Czy komornik może umorzyć egzekucję zaległych alimentów?

Komornik może umorzyć postępowanie tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie, między innymi na podstawie art. 824 lub art. 825 Kodeksu postępowania cywilnego. Samo przysposobienie dziecka nie daje komornikowi ogólnego uprawnienia do anulowania długu alimentacyjnego powstałego wcześniej.

Istotny jest art. 804 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego: organ egzekucyjny nie bada zasadności ani wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jeżeli wyrok alimentacyjny nadal funkcjonuje w obrocie prawnym i nie został pozbawiony wykonalności, komornik co do zasady nie powinien samodzielnie rozstrzygać materialnoprawnego sporu o to, od jakiej daty obowiązek ustał. Dłużnik może dochodzić odpowiedniego rozstrzygnięcia przed sądem, zależnie od sytuacji na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego albo art. 840 Kodeksu postępowania cywilnego.

Trzeba także sprawdzić, czy zawiadomienie pełnoletniego dziecka o przysposobieniu nie zostało błędnie potraktowane jako wniosek wierzyciela o umorzenie egzekucji. Samo przekazanie dokumentu i aktualizacja danych nie muszą oznaczać rezygnacji z dochodzenia zaległości.

Umorzenie egzekucji nie oznacza umorzenia długu

Postanowienie komornika o umorzeniu kończy konkretne postępowanie egzekucyjne i co do zasady uchyla dokonane zajęcia. Z art. 826 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wynika jednak, że samo umorzenie nie pozbawia wierzyciela możliwości ponownego wszczęcia egzekucji, chyba że z innej przyczyny egzekucja jest niedopuszczalna, na przykład tytuł wykonawczy został prawomocnie pozbawiony wykonalności.

Dlatego w postanowieniu trzeba ustalić: czy umorzono całą egzekucję czy tylko raty bieżące, jaka została wskazana podstawa prawna, czy komornik zwrócił tytuł wykonawczy i jak oznaczył wyegzekwowane dotychczas kwoty. Brak dokładnego uzasadnienia utrudnia kontrolę czynności, ale nie odbiera prawa do jej zaskarżenia.

Jak zaskarżyć postanowienie komornika?

1. Zanotuj datę doręczenia. Termin na skargę wynosi co do zasady tydzień od dnia zawiadomienia o czynności, a gdy zawiadomienia nie było – od dnia uzyskania o niej wiadomości.
2. Sprawdź zakres i podstawę umorzenia. Porównaj postanowienie z wyrokiem alimentacyjnym, datą prawomocności przysposobienia oraz wykazem zaległości.
3. Zażądaj pisemnego rozliczenia. Komornik powinien wskazać osobno raty sprzed przysposobienia, ewentualne raty późniejsze, odsetki, koszty oraz sposób zaliczenia każdej wyegzekwowanej wpłaty.
4. Złóż skargę za pośrednictwem komornika. Skargę kieruje się do sądu rejonowego właściwego ze względu na siedzibę kancelarii komornika, ale wnosi do komornika, który wydał postanowienie. W skardze należy oznaczyć zaskarżoną czynność, zażądać jej uchylenia lub zmiany w części dotyczącej zaległości i uzasadnić, dlaczego przysposobienie nie unicestwiło wcześniejszych rat.
5. Dołącz dokumenty. Najważniejsze są: odpis postanowienia komornika, tytuł wykonawczy lub jego kopia, prawomocne postanowienie o przysposobieniu, potwierdzenie daty doręczenia oraz korespondencja pokazująca, że wierzyciel nie wnosił o umorzenie zaległości.
6. Rozważ wniosek o wstrzymanie. Sama skarga nie wstrzymuje automatycznie wykonania zaskarżonej czynności, dlatego można złożyć wniosek o wstrzymanie wykonania postanowienia do czasu rozpoznania skargi.

Po ukończeniu 18 lat wierzycielem procesowym pozostaje dziecko i to ono składa skargę albo udziela pełnomocnictwa. Matka, babcia lub inna osoba bliska nie może działać we własnym imieniu tylko dlatego, że wcześniej zajmowała się sprawą.

Co do zasady skarga na czynność komornika podlega opłacie 50 zł. Wierzyciel dochodzący roszczeń alimentacyjnych korzysta jednak z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. W skardze warto wyraźnie powołać tę podstawę.

Jeżeli tygodniowy termin już upłynął, w wyjątkowej sytuacji można rozważyć wniosek o przywrócenie terminu, gdy uchybienie nastąpiło bez winy skarżącego. Taki wniosek składa się razem ze skargą, zasadniczo w ciągu tygodnia od ustania przeszkody. Niezależnie od tego trzeba ocenić, czy możliwe jest ponowne wszczęcie egzekucji na podstawie nadal wykonalnego tytułu.

Czy wieloletnie zaległości mogły się przedawnić?

Roszczenia o świadczenia alimentacyjne co do zasady przedawniają się z upływem trzech lat, przy czym każdą ratę ocenia się osobno. Nie oznacza to jednak, że wszystkie raty starsze niż trzy lata automatycznie odpadają.

Jeżeli władza rodzicielska biologicznego ojca trwała, bieg przedawnienia roszczeń dziecka przeciwko niemu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu przez czas trwania tej władzy. Ponadto złożenie wniosku o egzekucję przerywa bieg przedawnienia, a podczas trwającego postępowania egzekucyjnego przedawnienie nie biegnie. Po prawomocnym zakończeniu egzekucji zaczyna biec na nowo.

Dodatkowo art. 125 Kodeksu cywilnego rozróżnia roszczenia już wymagalne i stwierdzone prawomocnym orzeczeniem od świadczeń okresowych należnych dopiero w przyszłości. Te pierwsze mogą podlegać terminowi sześcioletniemu, a przyszłe raty alimentacyjne – terminowi trzyletniemu. Ocena wymaga zatem zestawienia daty wyroku, terminów płatności poszczególnych rat, okresów władzy rodzicielskiej i wszystkich postępowań egzekucyjnych.

Czy trzeba zwrócić pieniądze wypłacone po przysposobieniu?

Nie można odpowiedzieć na to pytanie wyłącznie na podstawie daty przelewu. Najpierw trzeba ustalić, na co komornik zaliczył wpłaty. Jeżeli pieniądze pomniejszyły zaległe raty sprzed przysposobienia, sam fakt ich przekazania po adopcji nie tworzy automatycznie obowiązku zwrotu.

Inaczej może być, gdy kwoty zostały rozliczone jako bieżące alimenty za okres po prawomocności przysposobienia. Wtedy może powstać spór o świadczenie nienależne, ale jego wynik zależy między innymi od treści tytułu wykonawczego, późniejszych orzeczeń sądu, sposobu rozliczenia przez komornika, dobrej wiary odbiorcy i tego, czy w sprawie uczestniczył fundusz alimentacyjny.

Nie należy dokonywać zwrotu wyłącznie na podstawie ustnej informacji. Najpierw warto uzyskać pisemne rozliczenie, wskazanie podstawy prawnej i informację, kto dokładnie żąda zwrotu oraz za jaki okres.

FAQ

Czy pełne przysposobienie kasuje zaległe alimenty biologicznego ojca?

Nie. Co do zasady kończy ono obowiązek na przyszłość, lecz nie usuwa rat, które stały się wymagalne przed prawomocnością przysposobienia. Trzeba jednak zbadać przedawnienie i historię egzekucji każdej raty.

Czy komornik może sam uznać, że obowiązek alimentacyjny wygasł?

Zasadniczo nie. Komornik jest związany tytułem wykonawczym i nie rozstrzyga samodzielnie sporu materialnoprawnego. Wygaśnięcie lub ograniczenie wykonalności tytułu powinno wynikać z orzeczenia sądu albo innej ustawowej podstawy umorzenia.

Jaki jest termin na skargę na postanowienie o umorzeniu?

Co do zasady tydzień od doręczenia zawiadomienia o czynności, a gdy zawiadomienia nie było – od dnia, w którym skarżący dowiedział się o postanowieniu. Skargę wnosi się do komornika, który przekazuje ją do właściwego sądu.

Kto składa skargę, gdy dziecko jest już pełnoletnie?

Pełnoletnie dziecko jako wierzyciel. Inna osoba może działać za nie tylko na podstawie prawidłowego pełnomocnictwa.

Czy wierzyciel alimentacyjny płaci 50 zł za skargę?

Ustawa przewiduje opłatę 50 zł od skargi na czynność komornika, ale strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych jest ustawowo zwolniona od kosztów sądowych. W piśmie warto wskazać art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Czy po umorzeniu można ponownie wszcząć egzekucję?

Często tak. Umorzenie konkretnego postępowania nie odbiera automatycznie prawa do ponownej egzekucji, o ile tytuł nadal jest wykonalny, należność nie została zapłacona i nie zachodzi inna przeszkoda prawna.

Podsumowanie

Pełne przysposobienie dziecka przez małżonka matki co do zasady kończy na przyszłość obowiązek alimentacyjny biologicznego ojca, ale nie anuluje zaległych rat sprzed prawomocności adopcji. Jeżeli komornik umorzył całe postępowanie, trzeba szybko sprawdzić podstawę prawną, rozliczenie wpłat i zakres umorzenia. Skarga jest zasadniczo składana w terminie tygodnia przez pełnoletnie dziecko, za pośrednictwem komornika. Nawet prawomocne umorzenie egzekucji nie zawsze oznacza utratę długu, dlatego poza skargą należy ocenić możliwość ponownego wszczęcia egzekucji oraz przedawnienie poszczególnych rat.

Źródła:

1. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 121, art. 121¹, art. 123, art. 137 i art. 138 – tekst jednolity w oficjalnym systemie ELI.
2. Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 767, art. 804, art. 824–826 i art. 840 – tekst jednolity w oficjalnym systemie ELI; metryka aktu w ISAP.
3. Kodeks cywilny, w szczególności art. 121 oraz art. 123–125 – tekst jednolity w oficjalnym systemie ELI.
4. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, art. 25 i art. 96 – tekst jednolity w oficjalnym systemie ELI.
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z 22 marca 2018 r., II CNP 56/17, dotyczące przedawnienia alimentów i skutków wszczęcia egzekucji – orzeczenie w bazie Sądu Najwyższego.