Czy ojciec może żądać zwrotu alimentów za pobyt dzieci u niego – prawo a rzeczywistość

Jak długo trwa obowiązek alimentacyjny wobec dziecka?

Zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.) – rodzice są zobowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania. Obowiązek alimentacyjny rodziców w stosunku do własnego dziecka ma charakter szczególny i uprzywilejowany. Polega to między innymi na tym, że obowiązek dostarczania środków utrzymania i wychowania trwa dopóty, dopóki dziecko nie zdobędzie kwalifikacji zawodowych – niezależnie od tego, ile ma lat.

Obowiązek alimentacyjny rodziców nie jest więc ograniczony żadnym sztywnym terminem – ani co do wieku dziecka, ani co do poziomu edukacji, jaki osiągnie. Jedyne kryterium to nabycie przez dziecko zdolności do samodzielnego utrzymania się. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem sądów oraz doktryny, rodzice powinni utrzymywać dziecko tak długo, jak długo uczy się ono zgodnie ze swoimi uzdolnieniami. Z reguły przyjmuje się, że granicą jest ukończenie studiów wyższych, ponieważ celem alimentów po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności jest umożliwienie zdobycia odpowiedniego wykształcenia, a tym samym – szansy na samodzielne życie finansowe na odpowiednim poziomie.

Obowiązek alimentacyjny nie ma natomiast służyć pełnej realizacji rozwoju osobowości czy zdobywaniu wybranego zawodu za wszelką cenę w sytuacjach, gdy proces kształcenia przeciąga się nadmiernie w czasie albo nie ma realnych perspektyw na jego zakończenie (vide: wyrok SN z 12.02.1998 r., I CKN 499/97, LexPolonica nr 346264).

Jak matka realizuje swój obowiązek alimentacyjny?

Należy pamiętać, że Pani realizuje swój obowiązek alimentacyjny w formie tzw. osobistych starań o utrzymanie i wychowanie dzieci. Zgodnie z art. 135 § 2 K.r.o.: Wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego.

W przedstawionej sytuacji oznacza to, że Pani udział polega przede wszystkim na codziennym wychowaniu, opiece i zapewnianiu dzieciom właściwych warunków życia. Ojciec natomiast – który faktycznie nie zajmuje się dziećmi – ma obowiązek przekazywania środków finansowych.

Czy ojciec może żądać zwrotu alimentów za wakacje?

To, że dzieci spędzają wakacje u ojca, nie daje mu żadnej podstawy do żądania zwrotu alimentów ani też do pomniejszania ich wysokości. Alimenty to są środki dzieci, a nie pieniądze ojca czy matki. Jeżeli ojciec nie zapłaci alimentów za okres wakacji, ma Pani pełne prawo skierować sprawę do komornika (mając wyrok zaopatrzony w klauzulę wykonalności) i dochodzić należnych kwot.

Warto też podkreślić, że skoro ojciec w praktyce realizuje swój obowiązek wyłącznie poprzez wpłaty pieniężne, to jego udział w utrzymaniu dzieci powinien być wyższy niż 50%. Pani bowiem wypełnia obowiązki nie tylko finansowe, lecz także – i przede wszystkim – wychowawcze, co w świetle prawa również jest formą spełniania obowiązku alimentacyjnego. Dlatego też proszę się nie dać zastraszyć – stanowisko ojca nie znajduje żadnej podstawy prawnej i jest sprzeczne z rzeczywistością.

Kiedy można wystąpić o podwyższenie alimentów?

Może Pani jak najbardziej wystąpić do sądu z pozwem o podwyższenie alimentów. Warunkiem jest wykazanie, że od czasu zawarcia ugody wzrosły istotnie potrzeby dzieci – a w przypadku nastolatków jest to oczywiste i stosunkowo łatwe do udowodnienia.

Ponieważ od ugody minęło już kilka lat, sąd będzie porównywał sytuację rodziców wtedy i obecnie – przede wszystkim wysokość dochodów ojca, a także rzeczywiste koszty utrzymania dzieci dzisiaj. Warto więc do pozwu przygotować dokumenty potwierdzające wzrost wydatków – np. rachunki za ubrania, szkołę, zajęcia dodatkowe, środki medyczne czy wyżywienie.

Najważniejsze zasady w pigułce

• Ojciec nie ma prawa żądać od Pani zwrotu alimentów ani dopłat za wakacje dzieci u niego.
• Alimenty są przeznaczone wyłącznie na potrzeby dzieci.
• Jeżeli ojciec zaprzestanie płacenia, ma Pani pełne prawo dochodzić należności komorniczo.
• W obecnej sytuacji może Pani złożyć pozew o podwyższenie alimentów, powołując się na wzrost potrzeb dzieci i na wyższe dochody ojca.

Źródła:

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59