Czy pełnoletnie dziecko nadal ma prawo do alimentów?

Czy syn ma prawo odebrać osobiście alimenty po ukończeniu 18 lat?

W orzeczeniu o alimentach matka Pana syna, który w tym roku kończy 18 lat, jest wskazana jako osoba, która ma odbierać alimenty (co nie oznacza, że to ona jest osobą uprawnioną do otrzymywania alimentów). Matka dziecka była bowiem jego przedstawicielem ustawowym oraz sprawowała zarząd nad jego majątkiem. Dziecko aż do osiągnięcia pełnoletniości było reprezentowane przez rodzica. Dlatego też alimenty jest Pan zobowiązany płacić matce dziecka do osiągnięcia przez syna pełnoletności.

Kiedy syn stanie się osobą pełnoletnią, będzie Pan mógł przekazywać mu alimenty bezpośrednio.

W orzeczeniu Sądu Najwyższego (uchwała z dnia 16 kwietnia 1977 r., sygn. akt. III CZP 14/77) stwierdzono, że w przypadku uzyskania przez uprawnionego pełnoletności z zachowaniem prawa do dalszej alimentacji wypłata świadczenia może nastąpić wyłącznie jemu bezpośrednio. Zdarzenie to nie wymaga stwierdzenia orzeczeniem sądu opiekuńczego i dlatego do wykazania legitymacji do osobistego odbioru świadczeń wystarczą odpowiednie dokumenty stanu cywilnego.

W sytuacji, w której wystąpiłby Pan do sądu rodzinnego z pozwem o zmianę orzeczenia o alimentach na dziecko poprzez ustalenie, że alimenty mają być płacone do rąk pełnoletniego dziecka, sąd zapewne, kierując się powyższym orzeczeniem, oddaliłby taki pozew, stwierdzając, że skoro dziecko jest pełnoletnie, to wypłata należnych mu alimentów powinna odbywać się np. na jego konto.

Jeżeli zatem zamierza Pan płacić alimenty bezpośrednio, dobrze byłoby wysłać wcześniej do matki dziecka pismo z informacją, że w związku z tym, iż uprawnionym do alimentów jest Pana dziecko, a nie jego matka, będzie Pan płacił alimenty bezpośrednio do rąk dziecka.

Co jeśli matka pełnoletniego dziecka chce dalej otrzymywać alimenty do własnej ręki?

Jeżeli zacznie Pan płacić alimenty dziecku, a matka złożyłaby wniosek o egzekucję alimentów do komornika, to komornik powinien odmówić wszczęcia tej egzekucji, jako że wniosek pochodziłby od osoby nieuprawnionej. Uprawniony do złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji jest wierzyciel, a tym zawsze był i jest Pana syn. Matka do czasu ukończenia przez dziecko pełnoletniości reprezentowała dziecko, ale kiedy dziecko będzie pełnoletnie, matka mogłaby go reprezentować wyłącznie na podstawie pełnomocnictwa.

Kwestie dotyczące obowiązku alimentacyjnego reguluje Dział III w Tytule II Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.). Art. 128 ustanawia jako ogólną zasadę obowiązek dostarczania środków utrzymania (w miarę potrzeby także środków wychowania), obciążający krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Przepisy prawa nie określają konkretnego wieku dziecka, którego osiągniecie powoduje ustanie obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dziecka. Nie jest tak, jak sądzi wiele osób, iż obowiązek alimentacyjny wygasa z chwilą osiągnięcia przez dziecko pełnoletniości, czy też ukończenia nauki na określonym poziomie.

Zobacz również: Alimenty na konto dziecka

Kiedy wygasa obowiązek alimentacyjny względem dziecka?

To, kiedy obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka (również pełnoletniego) wygasa, zależy przede wszystkim od tego, czy dziecko może utrzymać się samodzielnie, i od tego, czy znajduje się ono w stanie niedostatku. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 31 stycznia 1986 r. (sygn. akt. III CZP 78/85) wyjaśnia m.in.: „Obowiązek alimentacyjny rodziców kończy się z momentem, w którym dziecko – z reguły po uzyskaniu wykształcenia i przygotowania do określonego zawodu – jest w stanie utrzymać się samodzielnie”.

Istotną w Pana przypadku normę wyraża art. 133 K.r.o. Zgodnie z § 1, rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Natomiast § 3 przewiduje możliwość uchylenia się przez rodziców od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

Art. 144(1): „Zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie dotyczy to obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka”.

Przywołanie powyższych zasad współżycia społecznego niejako pomocniczo nada szczególny wymiar art.133 § 3 – oczywiście przesłanki z obu tych przepisów mają być oparte o dowody, a nie tylko twierdzenia.

Zobacz również: Alimenty na dziecko które się wyprowadziło

Czy trzeba płacić alimenty pełnoletniemu uczącemu się dziecku?

W orzecznictwie sądów i w doktrynie panuje pogląd, iż kontynuowanie przez dziecko nauki i podnoszenie przez nie kwalifikacji zawodowych usprawiedliwia dalsze jego alimentowanie. W przypadku dziecka, które ukończyło studia na jednym kierunku i podjęło kolejne na innym, alimentowanie go przez rodziców jest usprawiedliwione, jeżeli kontynuowanie nauki znajduje usprawiedliwienie w dotychczas osiąganych wynikach w nauce.

W wyroku SN z dnia 14 listopada 1997 r. (sygn. akt. III CKN 257/97) stwierdzono: „Przy orzekaniu o obowiązku alimentacyjnym rodziców względem dzieci, które osiągnęły pełnoletniość, brać należy także pod uwagę, czy wykazują one chęć dalszej nauki oraz czy ich osobiste zdolności i cechy charakteru pozwalają na rzeczywiste kontynuowanie przez nich nauki”.

Forma studiów ma tu znaczenie drugorzędne, choć niewątpliwe fakt studiowania na studiach niestacjonarnych ma wpływ na możliwości zarobkowe dziecka, a tym samym na zakres obowiązku alimentacyjnego. Jednak sam fakt podjęcia przez dziecko pracy oraz studiowania przez niego w systemie niestacjonarnym (płatnym) nie powoduje wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. Należy w każdym przypadku rozważyć osobistą i życiową sytuację dziecka.

W jakich sytuacjach można zmniejszyć lub uchylić alimenty na dziecko?

Dziecko studiujące, zwłaszcza na studiach niestacjonarnych, może podjąć pracę choćby dorywczą, co może uzasadniać w pewnych sytuacjach uchylenie obowiązku alimentacyjnego (jeżeli dziecko ze swojego dochodu jest w stanie zaspokoić wszystkie swoje uzasadnione potrzeby), a w innych – zmniejszenie alimentów (dochód dziecka wystarcza mu na zaspokojenie części uzasadnionych potrzeb). Również objęcie dziecka pomocą stypendialną ma wpływ na zakres obowiązku alimentacyjnego rodziców.

Sam fakt studiowania przez dziecko nie zawsze jest okolicznością usprawiedliwiającą jego alimentowanie. Jeżeli dziecko nie przykłada się należycie do studiów, może to usprawiedliwiać uchylenie obowiązku alimentacyjnego.

Nie będą zobowiązani do alimentowania rodzice, których dziecko jest pełnoletnie i kontynuuje naukę, ale zaniedbuje się ono w studiach, nie robi należytych postępów, nie otrzymuje obowiązujących zaliczeń, nie zdaje w terminie przepisanych egzaminów, a zwłaszcza jeżeli z własnej winy powtarza lata studiów i wskutek tego nie kończy ich w przewidzianym programem okresie (tak: wyrok SN z dnia 8 sierpnia 1980 r., sygn. III CRN 144/80).

Radzę zatem w pierwszej kolejności porozmawiać z synem w kwestii dalszej jego alimentacji. Proszę pamiętać, że wszystkie sprawy od momentu osiągnięcia przez syna pełnoletności załatwia Pan z nim a nie z jego matką. Od kiedy syn będzie pełnoletni, jego matka nie będzie już jego przedstawicielem ustawowym i nie będzie mogła za niego podejmować decyzji w kwestii alimentów, chyba że dostanie pełnomocnictwo od syna w tej sprawie.

Zobacz również: Jak zrezygnować z alimentów od ojca?

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Uchwała z dnia 16 kwietnia 1977 r., sygn. akt. III CZP 14/77
3. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 1986 r. sygn. akt. III CZP 78/85
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1997 r. sygn. akt. III CKN 257/97
5. Wyrok Sądu Najwższego z dnia 8 sierpnia 1980 r., sygn. III CRN 144/80