Alimenty między małżonkami w trakcie małżeństwa – art. 27 KRO

Czy mąż może żądać świadczenia od żony?

Tak. Obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny jest niezależny od płci. Jeżeli żona ma większe możliwości zarobkowe lub majątkowe, a mąż ponosi nieproporcjonalnie dużą część uzasadnionych kosztów utrzymania rodziny, może domagać się od niej świadczenia na podstawie art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. To samo uprawnienie przysługuje żonie wobec męża.

Art. 27 KRO stanowi:

Nie trzeba wykazywać niedostatku w takim znaczeniu, jak przy niektórych roszczeniach alimentacyjnych po rozwodzie. Sąd bada przede wszystkim aktualne, usprawiedliwione potrzeby rodziny oraz realne i potencjalne możliwości obojga małżonków. Celem jest zapewnienie członkom rodziny zbliżonego poziomu życia, odpowiedniego do sytuacji całej rodziny.

Pozew z art. 27 KRO służy zasadniczo pokrywaniu potrzeb bieżących i przyszłych. Nie jest prostym sposobem na odzyskanie wszystkich wydatków, które jeden małżonek poniósł samodzielnie wiele lat wcześniej.

Jak sąd ustala udział każdego małżonka?

Sąd nie dzieli wydatków mechanicznie po 50 procent. Porównuje usprawiedliwione potrzeby rodziny z możliwościami zarobkowymi i majątkowymi każdego małżonka. Liczą się nie tylko rzeczywiście uzyskiwane dochody, ale również dochody, które dana osoba mogłaby osiągać przy wykorzystaniu swojego wykształcenia, doświadczenia, stanu zdrowia i dostępnych możliwości pracy.

Wkładem w utrzymanie rodziny są także osobiste starania: opieka nad dziećmi, prowadzenie domu, organizowanie leczenia, nauki i codziennych spraw rodziny. Małżonek, który wykonuje większość tych obowiązków, może być zobowiązany do mniejszego udziału pieniężnego, nawet jeśli formalnie nie osiąga dochodów.

Znaczenie mają między innymi koszty mieszkania, żywności, leczenia, edukacji, transportu, opieki nad dziećmi i innych wydatków odpowiadających rozsądnemu poziomowi życia rodziny. Sąd może pominąć wydatki nadmierne, niezwiązane z rodziną albo służące wyłącznie osobistym lub inwestycyjnym celom jednego małżonka.

Czy raty kredytu, remonty i samochody są potrzebami rodziny?

To zależy od celu wydatku. Rata kredytu zaciągniętego na lokal, w którym rodzina rzeczywiście mieszka, może być elementem kosztów jej utrzymania. Inaczej sąd może ocenić kredyt na drugą nieruchomość przeznaczoną na wynajem, inwestycję albo wyłącznie dla jednego małżonka. Sam fakt regularnego spłacania kredytu nie przesądza więc, że cała rata zostanie uznana za potrzebę rodziny.

Podobnie remont mieszkania lub zakup samochodu może być uzasadniony, jeżeli służy rodzinie i odpowiada jej sytuacji finansowej. Koszt luksusowego pojazdu, kosztownych ulepszeń lub inwestycji przekraczających normalne potrzeby może zostać pominięty albo uwzględniony tylko częściowo.

Trzeba oddzielić rozliczenia rodzinne od odpowiedzialności wobec banku. Jeżeli oboje małżonkowie podpisali umowę kredytu, zakres ich odpowiedzialności wynika z tej umowy i właściwych przepisów. Jeżeli kredytobiorcą jest tylko jeden małżonek, samo zawarcie małżeństwa nie czyni drugiego kredytobiorcą. Art. 30 KRO przewiduje solidarną odpowiedzialność małżonków za zobowiązania zaciągnięte w sprawach wynikających ze zwykłych potrzeb rodziny, ale nie można tej zasady automatycznie rozciągać na każdy kredyt hipoteczny lub inwestycyjny.

Jeżeli między małżonkami obowiązuje wspólność ustawowa, wynagrodzenia pobrane w czasie jej trwania co do zasady wchodzą do majątku wspólnego. Samo opłacanie rachunków z konta prowadzonego na nazwisko jednego małżonka nie zawsze oznacza więc, że wydatki zostały poniesione z jego majątku osobistego. Przy późniejszym podziale majątku mogą mieć znaczenie źródło środków, cel wydatku i stan prawny nieruchomości, ale jest to odrębne zagadnienie od roszczenia z art. 27 KRO.

Pozew z art. 27 KRO – sąd, żądanie i dowody

Pozew składa się do sądu rejonowego, zwykle do wydziału rodzinnego i nieletnich. Powód może wybrać sąd właściwy dla miejsca zamieszkania pozwanego małżonka albo dla własnego miejsca zamieszkania jako osoby uprawnionej. Wartość przedmiotu sporu przy żądaniu miesięcznego świadczenia odpowiada sumie świadczeń za jeden rok, czyli najczęściej dwunastokrotności żądanej kwoty miesięcznej.

W pozwie należy wskazać konkretną kwotę, termin jej płatności oraz opisać potrzeby rodziny i możliwości obojga małżonków. Można również żądać odsetek ustawowych za opóźnienie od każdej nieterminowo zapłaconej raty. Jeżeli środki są potrzebne jeszcze przed zakończeniem procesu, warto złożyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia na czas postępowania. W sprawach alimentacyjnych do zabezpieczenia wystarcza uprawdopodobnienie roszczenia.

Osoba dochodząca roszczenia o zaspokajanie potrzeb rodziny jest co do zasady zwolniona z kosztów sądowych. Zwolnienie z opłaty nie oznacza jednak całkowitego braku ryzyka finansowego: w razie przegrania sprawy sąd może obciążyć stronę obowiązkiem zwrotu uzasadnionych kosztów procesu przeciwnikowi.

Do pozwu warto dołączyć:

• odpis aktu małżeństwa oraz, gdy ma to znaczenie, odpisy aktów urodzenia dzieci;
• miesięczne zestawienie kosztów rodziny z rachunkami, fakturami i potwierdzeniami przelewów;
• umowy i harmonogramy kredytów oraz dokumenty dotyczące przeznaczenia nieruchomości;
• zeznania podatkowe, zaświadczenia o zarobkach, wyciągi z rachunków i dokumenty dotyczące majątku;
• dowody osobistej opieki nad dziećmi i prowadzenia gospodarstwa domowego;
• dokumenty dotyczące zdrowia, leczenia, edukacji lub innych szczególnych potrzeb.

Jeżeli ważne dokumenty znajdują się wyłącznie u drugiego małżonka, można wnosić o zobowiązanie go do ich przedłożenia albo o zwrócenie się przez sąd do pracodawcy, urzędu skarbowego lub ZUS o dane istotne dla sprawy.

Alternatywa: wypłata wynagrodzenia do rąk drugiego małżonka

Gdy małżonkowie pozostają we wspólnym pożyciu, a jeden z nich nie wykonuje obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, można skorzystać z art. 28 KRO. Sąd może nakazać, aby wynagrodzenie za pracę lub inne należności przypadające temu małżonkowi były w całości albo w części wypłacane bezpośrednio do rąk drugiego małżonka.

Wniosek rozpoznaje sąd rodzinny w postępowaniu nieprocesowym. Rozwiązanie to jest szczególnie praktyczne, gdy małżonek ma stałe wynagrodzenie, lecz nie przekazuje środków na rodzinę. Nakaz zachowuje moc mimo późniejszego ustania wspólnego pożycia, jednak na wniosek każdego z małżonków sąd może go zmienić albo uchylić.

Separacja faktyczna, separacja sądowa i rozwód

Samo oddzielne zamieszkiwanie nie zawsze automatycznie wyłącza art. 27 KRO. Przy separacji faktycznej sąd bada, czy nadal istnieją potrzeby rodziny powstałej przez małżeństwo, czy małżonkowie prowadzą jeszcze wspólne sprawy oraz czy wychowują wspólne dzieci. Zakres obowiązku może więc zależeć od konkretnego stanu faktycznego.

Po orzeczeniu separacji sądowej podstawą świadczeń między małżonkami nie jest już art. 27 KRO. Stosuje się odpowiednio zasady z art. 60 KRO. Po rozwodzie również obowiązują odrębne reguły, zależne między innymi od rozstrzygnięcia o winie, niedostatku oraz istotnego pogorszenia sytuacji materialnej małżonka niewinnego.

Co zrobić w opisanej sytuacji?

Najpierw należy sporządzić miesięczny budżet rodziny i oddzielić koszty wspólnego mieszkania, dzieci, żywności, leczenia oraz transportu od wydatków na drugą nieruchomość, inwestycje i rzeczy służące głównie jednej osobie. Następnie warto sprawdzić, kto jest właścicielem nieruchomości, kto podpisał umowy kredytowe i z jakiego majątku faktycznie pochodziły środki.

Pomocne jest przedstawienie żonie pisemnej propozycji podziału bieżących kosztów. Nie jest to warunek wniesienia pozwu, ale może ułatwić ugodę i stanowić dowód, że spór dotyczy konkretnych potrzeb rodziny. Gdy porozumienie nie jest możliwe, mąż może żądać miesięcznego świadczenia z art. 27 KRO, a przy dalszym wspólnym pożyciu rozważyć także wniosek z art. 28 KRO.

Nie należy natomiast zakładać, że sąd w sprawie z art. 27 KRO automatycznie nakaże żonie zwrot połowy wszystkich rat, remontów i zakupów z poprzednich lat. Część takich kwestii może wymagać odrębnego rozliczenia majątkowego, a wynik zależy od dokumentów i szczegółów konkretnej sprawy.

Najczęstsze pytania

Czy mąż może otrzymywać pieniądze od żony na podstawie art. 27 KRO?

Tak. Przepis działa w obie strony. Decydują potrzeby rodziny oraz możliwości zarobkowe, majątkowe i osobiste starania każdego małżonka, a nie jego płeć.

Czy trzeba znajdować się w niedostatku?

Nie. W sprawie z art. 27 KRO sąd nie wymaga niedostatku w rozumieniu zasad dotyczących niektórych alimentów po rozwodzie. Bada, czy oboje małżonkowie odpowiednio uczestniczą w zaspokajaniu usprawiedliwionych potrzeb rodziny.

Czy sąd nakaże żonie płacić połowę kredytu?

Nie automatycznie. Sąd oceni cel kredytu, sposób korzystania z nieruchomości, wszystkie koszty rodziny i możliwości obojga małżonków. Może uwzględnić ratę w całości, częściowo albo wcale.

Czy można żądać zwrotu rat zapłaconych przed wniesieniem pozwu?

Roszczenie z art. 27 KRO służy przede wszystkim zaspokajaniu potrzeb bieżących i przyszłych. Rozliczenie dawnych wydatków może wymagać innej podstawy prawnej, zwłaszcza przy późniejszym podziale majątku.

Co zmienia wyprowadzka jednego z małżonków?

Separacja faktyczna nie daje jednej automatycznej odpowiedzi. Sąd bada dalsze więzi rodzinne, wspólne dzieci, zakres wspólnych spraw i przyczyny ponoszenia kosztów. Natomiast do wydania nakazu z art. 28 KRO wymagane jest pozostawanie małżonków we wspólnym pożyciu.

Czy rozwód albo separacja sądowa kończą obowiązek z art. 27 KRO?

Po rozwodzie oraz po orzeczeniu separacji sądowej świadczenia między małżonkami ocenia się na podstawie odrębnych przepisów, przede wszystkim art. 60 KRO stosowanego w odpowiednim zakresie. Nie dochodzi się ich już na podstawie art. 27 KRO.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy: Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59 oraz tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 236.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego: tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 468.

3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 1228.

4. Sąd Najwyższy, orzecznictwo dotyczące art. 27 KRO i zasady równej stopy życiowej rodziny: orzeczenie SNO 9/15 wraz z przywołanym orzecznictwem.

5. Sąd Najwyższy, wyrok dotyczący skutków separacji sądowej dla obowiązku z art. 27 KRO: I UK 283/14.