Notariusz czy sąd? Jak ustalić kontakty z dzieckiem po rozstaniu

Czy można zmusić rodzica do podpisania umowy u notariusza?

Nie. Żaden z rodziców nie ma prawnej możliwości zmuszenia drugiego rodzica do podpisania aktu notarialnego dotyczącego kontaktów z dzieckiem. Zgodnie z art. 113 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów, niezależnie od władzy rodzicielskiej.

„§ 1. Niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. § 2. Kontakty z dzieckiem obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem, bezpośrednie porozumiewanie się, utrzymywanie korespondencji oraz korzystanie ze środków porozumiewania się na odległość”.

Jeżeli dziecko stale mieszka u jednego z rodziców, sposób utrzymywania kontaktów rodzice powinni określić wspólnie, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia. Gdy nie ma porozumienia, rozstrzyga sąd opiekuńczy. Przepisy nie wymagają dla rodzicielskiego porozumienia formy notarialnej.

Dobrowolny dokument sporządzony na piśmie lub u notariusza może być przydatny dowodowo i organizacyjnie. Nie jest jednak tym samym co wykonalne orzeczenie sądu, ugoda sądowa albo zatwierdzona przez sąd ugoda mediacyjna. Sam akt notarialny nie pozwala zastosować szczególnej procedury wykonywania kontaktów określonej w art. 598¹⁵–598²² Kodeksu postępowania cywilnego.

Notariusz, mediator czy sąd – jakie są różnice?

Jak ułożyć kontakty przy nienormowanym czasie pracy?

Nienormowany czas pracy nie pozbawia rodzica prawa do kontaktów i nie oznacza, że sąd musi ustalić całkowicie sztywny plan. Harmonogram powinien być jednak na tyle precyzyjny, aby oboje rodzice wiedzieli, kiedy dziecko ma zostać przygotowane i odebrane. Zapis „ojciec spotyka się z dzieckiem, gdy ma czas” jest zwykle zbyt ogólny i może prowadzić do ciągłych sporów.

Praktycznym rozwiązaniem jest model mieszany, obejmujący:

• stałe minimum kontaktów, na przykład co drugi weekend od piątku po szkole do niedzieli wieczorem;
• dodatkowy kontakt w tygodniu wybierany z określonej puli dni;
• termin, do którego rodzic przekazuje swój grafik, na przykład do środy poprzedniego tygodnia;
• obowiązek potwierdzenia wybranego terminu w określonym czasie;
• termin zastępczy, gdy spotkanie nie może się odbyć z powodu nagłej zmiany służbowej, choroby dziecka lub innej ważnej przyczyny;
• osobne zasady na wakacje, ferie, święta i dni wolne, ze wskazaniem, czy kontakty szczególne zastępują zwykły harmonogram;
• kontakt telefoniczny lub wideo w dniach bez spotkania osobistego.

Nie warto obiecywać terminów, których wykonanie jest mało realne. Lepiej zaproponować mniejszą liczbę regularnych kontaktów, uzupełnioną elastycznym mechanizmem dodatkowych spotkań. Przy sporze należy przedstawić sądowi dokumenty dotyczące organizacji pracy, dyżurów, podróży służbowych lub zmian grafiku.

Jakie obowiązki można wpisać po obu stronach?

Porozumienie nie powinno nakładać obowiązków wyłącznie na rodzica spotykającego się z dzieckiem. Można w nim określić wzajemne zasady organizacyjne, o ile służą dziecku i nie naruszają praw rodzicielskich. Przydatne są zwłaszcza postanowienia dotyczące:

• punktualnego przygotowania i wydania dziecka oraz jego odebrania i odwiezienia;
• miejsca przekazania dziecka i podziału kosztów transportu;
• przekazywania leków, dokumentów, ubrań i rzeczy potrzebnych podczas pobytu;
• informowania o chorobie, ważnych wydarzeniach szkolnych, zajęciach i wyjazdach;
• niezwłocznego zawiadamiania o przeszkodzie oraz proponowania terminu zastępczego;
• zakazu angażowania dziecka w konflikt i wypytywania go o życie drugiego rodzica;
• umożliwienia spokojnego kontaktu telefonicznego z drugim rodzicem podczas dłuższego pobytu;
• okresowego przeglądu ustaleń, na przykład po trzech lub sześciu miesiącach.

Nie należy wpisywać automatycznych „kar umownych” za każdy odwołany kontakt. W sprawach kontaktów z dzieckiem obowiązuje szczególna procedura sądowa, a ocena naruszenia zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Ustalenia nie powinny też pozwalać jednemu rodzicowi jednostronnie odwoływać spotkań albo uzależniać kontaktów od zapłaty alimentów.

Co grozi za niewykonywanie kontaktów?

Skutki finansowe nie powstają automatycznie po jednym spóźnieniu lub odwołaniu spotkania. Procedura jest co do zasady dwuetapowa i dotyczy wykonalnego orzeczenia albo wykonalnej ugody zawartej przed sądem lub mediatorem.

1. Najpierw sąd może zagrozić rodzicowi nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku.
2. Jeżeli mimo zagrożenia naruszenia nadal występują, sąd może nakazać zapłatę, ustalając kwotę według liczby stwierdzonych naruszeń.

Mechanizm działa w obie strony. Sąd może zastosować go wobec rodzica, który bez podstawy nie wydaje dziecka, jak również wobec rodzica uprawnionego do kontaktu, który nie przestrzega ustalonych zasad. Przy ustalaniu sumy sąd uwzględnia sytuację majątkową osoby zobowiązanej. Może też nakazać zwrot uzasadnionych wydatków poniesionych w związku z przygotowanym, lecz niewykonanym kontaktem.

Sąd powinien badać przyczynę niewykonania kontaktu. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 2022 r., sygn. SK 3/20, nie można nakładać obowiązku zapłaty na rodzica sprawującego pieczę, jeżeli do kontaktu nie doszło z powodu zachowania dziecka niewywołanego przez tego rodzica. W każdej sprawie znaczenie mają dowody: wiadomości, propozycje terminów zastępczych, informacje o chorobie, dokumentacja pracy i rzeczywiste działania rodziców.

Kontakty z dzieckiem a alimenty

Kontakty i alimenty są prawnie odrębnymi zagadnieniami. Rodzic nie może legalnie uzależniać wydania dziecka od zapłaty alimentów, a drugi rodzic nie może wstrzymać alimentów dlatego, że kontakty są utrudniane. Odmowa podpisania aktu notarialnego dotyczącego kontaktów nie jest samodzielną podstawą do „ukarania” rodzica wyższymi alimentami.

Drugi rodzic może jednak w każdym czasie wystąpić do sądu o podwyższenie alimentów, jeżeli zmieniły się stosunki. Sąd nie ocenia kwoty wyłącznie przez porównanie jej z zarobkami rodzica. Bierze pod uwagę usprawiedliwione potrzeby dziecka oraz zarobkowe i majątkowe możliwości osoby zobowiązanej. Dlatego nie da się przesądzić, czy 1500 zł jest kwotą niską lub wysoką bez analizy kosztów utrzymania dziecka, zakresu osobistej opieki i sytuacji obojga rodziców.

Jak złożyć wniosek o uregulowanie kontaktów?

Wniosek składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego co do zasady dla miejsca zamieszkania lub pobytu dziecka. Opłata od wniosku o ustalenie kontaktów wynosi 100 zł. Wniosek powinien zawierać konkretny proponowany harmonogram, uzasadnienie oraz opis dotychczasowych kontaktów i przyczyn braku porozumienia.

Do wniosku warto dołączyć odpis aktu urodzenia dziecka, korespondencję pokazującą próby uzgodnienia kontaktów, dokumenty dotyczące czasu pracy oraz inne dowody istotne dla dobra dziecka. Gdy sytuacja wymaga szybkiego uregulowania spotkań na czas postępowania, można złożyć wniosek o zabezpieczenie kontaktów.

Sąd może wysłuchać dziecko, jeżeli pozwalają na to jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości, a następnie powinien w miarę możliwości uwzględnić jego rozsądne życzenia. Dziesięcioletnie dziecko nie decyduje samodzielnie o harmonogramie, ale jego zdanie może mieć istotne znaczenie.

FAQ – najczęstsze pytania

Podsumowanie

Najbezpieczniejsze rozwiązanie to harmonogram, który jest realny dla rodzica i przewidywalny dla dziecka. Przy zgodnej współpracy można zacząć od pisemnego porozumienia, lecz gdy rodzice potrzebują wykonalnych zasad, lepszym rozwiązaniem jest ugoda mediacyjna zatwierdzona przez sąd, ugoda sądowa albo orzeczenie. Nienormowany czas pracy powinien zostać uwzględniony, ale nie może prowadzić do całkowitej dowolności. Kontakty należy planować niezależnie od sporu o alimenty.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 113–113⁶, art. 133 i art. 135.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 183¹⁴–183¹⁵, art. 568–569, art. 576, art. 598¹⁵–598²², art. 755 i art. 756¹.
• Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 2022 r., sygn. SK 3/20.
• Ministerstwo Sprawiedliwości – informacje o mediacji.

Stan prawny: 30 lipca 2026 r.