Jak podwyższyć alimenty na dziecko i udowodnić wyższe koszty?

Czy w tej sytuacji można żądać podwyższenia alimentów?

Tak. Podstawą jest art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym „w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego”. Sąd porównuje sytuację z chwili poprzedniego ustalania alimentów z sytuacją istniejącą podczas nowego procesu.

Zmianą stosunków może być między innymi wzrost kosztów żywności, mieszkania, edukacji, leczenia, rehabilitacji, transportu albo zajęć rozwijających dziecko. Znaczenie ma również poprawa możliwości zarobkowych lub majątkowych rodzica zobowiązanego. Nie wystarczy jednak samo stwierdzenie, że „wszystko podrożało” – trzeba pokazać aktualny miesięczny budżet dziecka i wyjaśnić, co konkretnie zmieniło się od poprzedniego wyroku.

W opisanej sytuacji szczególnie istotne jest to, że wyrok przewiduje 400 zł, choć matka dobrowolnie płaci 1000 zł. Dopóki orzeczenie nie zostanie zmienione, matka może wrócić do płacenia kwoty zasądzonej, a przymusowa egzekucja wyższych wpłat może nie być możliwa. Pozew pozwala formalnie dostosować alimenty do aktualnych potrzeb dziecka i możliwości obojga rodziców.

Równa władza rodzicielska nie oznacza automatycznie równego udziału pieniężnego. Jeżeli dziecko stale mieszka z ojcem, a ojciec zapewnia codzienną opiekę, organizuje naukę, wizyty lekarskie i prowadzenie gospodarstwa domowego, te osobiste starania są częścią jego obowiązku alimentacyjnego.

Od czego zależy wysokość alimentów na dziecko?

Zgodnie z art. 135 § 1 K.r.o. zakres alimentów zależy od dwóch grup okoliczności: usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz zarobkowych i majątkowych możliwości rodzica zobowiązanego. Prawo nie przewiduje jednej tabeli, sztywnego procentu wynagrodzenia ani minimalnej lub maksymalnej kwoty alimentów dla każdego dziecka.

Usprawiedliwione potrzeby to wydatki odpowiadające wiekowi, zdrowiu, uzdolnieniom i dotychczasowej stopie życiowej dziecka. Obejmują nie tylko jedzenie i ubrania, lecz także odpowiednią część kosztów mieszkania, środki higieny, edukację, leczenie, stomatologię, transport, wypoczynek, kulturę, sport i rozwój zainteresowań. Wydatek powinien być racjonalny i pozostawać w związku z rzeczywistą sytuacją dziecka.

Możliwości zarobkowe nie są tym samym co aktualnie wykazana pensja. Sąd bada wykształcenie, zawód, doświadczenie, stan zdrowia, rynek pracy, majątek oraz realną zdolność do uzyskiwania dochodów. Rodzic nie może skutecznie ograniczyć alimentów wyłącznie przez dobrowolną rezygnację z pracy albo wybór zatrudnienia znacznie poniżej swoich kwalifikacji.

Jak udowodnić aktualne koszty utrzymania dziecka?

Najlepiej przygotować tabelę miesięcznych kosztów z podziałem na stałe i okresowe wydatki. Koszty ponoszone raz na kilka miesięcy lub raz w roku należy przeliczyć na średnią miesięczną. Przykładowo roczną składkę ubezpieczeniową, wyprawkę szkolną albo wyjazd wakacyjny można podzielić przez 12.

• Mieszkanie: rozsądna część czynszu, opłat za energię, ogrzewanie, wodę i internet przypadająca na dziecko, a nie automatycznie całość kosztów lokalu.
• Codzienne utrzymanie: żywność, ubrania, obuwie, kosmetyki, środki higieny, telefon i transport.
• Edukacja: podręczniki, przybory, opłaty szkolne, korepetycje, kursy językowe, sprzęt potrzebny do nauki.
• Zdrowie: leki, wizyty, badania, okulary, aparat ortodontyczny, terapia, rehabilitacja i dojazdy do placówek.
• Rozwój i wypoczynek: zajęcia sportowe lub artystyczne, wycieczki, ferie, wakacje i rozsądne wydatki kulturalne.

Do pozwu warto dołączyć faktury, rachunki, potwierdzenia przelewów, umowy, zaświadczenia ze szkoły lub placówek medycznych i wydruki opłat. Nie każdy codzienny wydatek musi mieć osobny paragon, ale zestawienie powinno być spójne, realistyczne i możliwie dobrze udokumentowane. Sąd może ocenić część zwykłych kosztów na podstawie doświadczenia życiowego, jednak brak dokumentów osłabia twierdzenia o wydatkach nietypowych lub wysokich.

Jak wykazać możliwości zarobkowe rodzica mieszkającego w Londynie?

Sam fakt, że matka twierdzi, iż nie pracuje, nie przesądza o niskich alimentach. Należy wskazać wszystko, co pozwala ocenić jej realne możliwości: zawód, kwalifikacje, znajomość języka, wcześniejsze zatrudnienie, branżę, stan zdrowia, posiadany majątek, standard życia oraz informacje o aktualnej pracy, jeśli są znane.

W pozwie można wnioskować, aby sąd zobowiązał matkę do przedstawienia dokumentów dotyczących zatrudnienia, wynagrodzenia, świadczeń, rozliczeń podatkowych, rachunków bankowych lub majątku. Trzeba możliwie precyzyjnie wskazać, jakich dokumentów się żąda i dlaczego mają znaczenie. Dopuszczalne są również legalnie uzyskane dowody, na przykład korespondencja stron, publiczne informacje zawodowe albo dokumenty z wcześniejszych spraw. Nie należy zdobywać danych przez włamanie na konto, podszywanie się lub inne bezprawne działania.

Zgodnie z art. 136 K.r.o., jeżeli w ciągu trzech lat przed dochodzeniem alimentów zobowiązany bez ważnego powodu zrzekł się prawa majątkowego, dopuścił do jego utraty, zrezygnował z zatrudnienia lub zmienił je na mniej zyskowne, wynikającej stąd niekorzystnej zmiany co do zasady nie uwzględnia się przy ustalaniu alimentów.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że rodzic powinien wykorzystywać swoje siły, kwalifikacje i zdolności zarobkowe w celu zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb dziecka; zakres obowiązku może więc przekraczać faktycznie wykazywane dochody, gdy zobowiązany mógłby zarabiać więcej (orzeczenie SN z 9 stycznia 1959 r., sygn. akt III CR 212/58).

Pozew o podwyższenie alimentów – sąd, opłata i najważniejsze żądania

Powodem jest dziecko, a rodzic sprawujący opiekę występuje jako jego przedstawiciel ustawowy. Pozew składa się do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich. Co do zasady można wybrać sąd właściwy dla miejsca zamieszkania pozwanego albo sąd miejsca zamieszkania osoby uprawnionej do alimentów, czyli dziecka. Gdy pozwany mieszka za granicą, trzeba dodatkowo uwzględnić zasady jurysdykcji międzynarodowej i doręczeń, lecz zwykłe miejsce pobytu dziecka w Polsce zazwyczaj pozwala prowadzić sprawę przed polskim sądem.

Osoba dochodząca alimentów jest ustawowo zwolniona z kosztów sądowych. W pozwie należy podać dane stron, PESEL dziecka, aktualny zagraniczny adres matki, dotychczasową kwotę alimentów, żądaną nową kwotę oraz datę, od której ma obowiązywać podwyższenie. Trzeba też określić termin płatności każdej raty i zażądać odsetek ustawowych za opóźnienie w razie uchybienia terminowi.

Żądanie może brzmieć na przykład: podwyższenie alimentów z 400 zł do wskazanej kwoty miesięcznie, płatnej do określonego dnia każdego miesiąca, poczynając od dnia wniesienia pozwu, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Kwotę należy wyliczyć na podstawie budżetu dziecka, zakresu osobistej opieki oraz możliwości obojga rodziców. Sąd nie może zasądzić więcej, niż zażądano, dlatego żądanie powinno być przemyślane.

Do pozwu dołącza się odpis poprzedniego wyroku lub ugody, dokumenty kosztowe, dowody dotyczące potrzeb dziecka i możliwości rodziców oraz odpis pozwu z załącznikami dla strony przeciwnej. Warto również opisać, które wydatki powstały po poprzednim orzeczeniu i dlaczego są konieczne.

Zabezpieczenie alimentów na czas procesu

Postępowanie może trwać wiele miesięcy, zwłaszcza gdy pozwana mieszka za granicą. Dlatego w pozwie warto zawrzeć wniosek o zabezpieczenie przez zobowiązanie matki do płacenia określonej kwoty miesięcznie do czasu prawomocnego zakończenia sprawy.

W sprawach o alimenty do zabezpieczenia wystarcza uprawdopodobnienie istnienia roszczenia. Trzeba więc przedstawić wiarygodny budżet dziecka, dokumenty podstawowych wydatków i informacje o możliwościach rodzica. Kwota zabezpieczenia może być wyższa od alimentów wynikających z wcześniejszego wyroku, jeżeli aktualne potrzeby i dostępne dowody to uzasadniają. Sąd nie ma jednak obowiązku przyznać całej kwoty wskazanej we wniosku.

Jak uwzględnia się osobistą opiekę i koszty mieszkania?

Na podstawie art. 135 § 2 K.r.o. obowiązek alimentacyjny może być wykonywany w całości lub części przez osobiste starania o utrzymanie i wychowanie dziecka. Jeżeli ojciec na co dzień opiekuje się dzieckiem, pomaga w nauce, organizuje leczenie i ponosi ciężar prowadzenia domu, sąd może uznać, że jego wkład osobisty uzasadnia większy udział finansowy matki.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie koszty gospodarstwa domowego można przypisać dziecku. Czynsz, media i wyposażenie należy rozdzielić rozsądnie, z uwzględnieniem liczby domowników i rzeczywistego korzystania. Z kolei wydatków pokrywanych bezpośrednio przez drugiego rodzica, na przykład regularnie opłacanej szkoły lub leczenia, nie powinno się ponownie doliczać jako kosztu ponoszonego przez rodzica mieszkającego z dzieckiem.

Rodzic za granicą – doręczenia i egzekucja alimentów

Zamieszkanie matki w Wielkiej Brytanii nie wygasza obowiązku alimentacyjnego. W pozwie trzeba podać możliwie dokładny adres do doręczeń, a także inne znane dane ułatwiające identyfikację. Doręczanie pism za granicę może wydłużyć postępowanie, dlatego błędny lub nieaktualny adres często powoduje znaczne opóźnienia.

Po uzyskaniu orzeczenia jego wykonanie w Wielkiej Brytanii może wymagać zastosowania procedur międzynarodowych. W sprawach alimentacyjnych funkcjonują mechanizmy współpracy oparte między innymi na Konwencji haskiej z 23 listopada 2007 r. o międzynarodowym dochodzeniu alimentów na rzecz dzieci i innych członków rodziny oraz pomocy organów centralnych. Właściwa droga zależy od daty i rodzaju orzeczenia, miejsca pobytu dłużnika oraz aktualnych danych o jego dochodach i majątku.

Od kiedy można żądać podwyższonych alimentów?

Najczęściej podwyższenia żąda się od dnia wniesienia pozwu. W treści żądania trzeba wskazać konkretną datę. Sąd może ocenić, od kiedy wykazana zmiana stosunków rzeczywiście uzasadnia wyższą kwotę, ale pozostaje związany granicami żądania strony.

Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się co do zasady z upływem trzech lat. Za okres sprzed wniesienia pozwu alimentów można żądać w ograniczonym zakresie – zgodnie z art. 137 § 2 K.r.o. niezaspokojone potrzeby z tego okresu sąd może uwzględnić przez zasądzenie odpowiedniej sumy pieniężnej, a w uzasadnionych przypadkach rozłożyć ją na raty. Trzeba wykazać, że potrzeby nadal nie zostały zaspokojone albo że pozostały zobowiązania zaciągnięte na ich pokrycie.

Najczęstsze pytania

Podsumowanie

W opisanej sytuacji zasadne jest rozważenie pozwu o podwyższenie alimentów, ponieważ kwota zasądzona może nie odpowiadać aktualnym kosztom utrzymania dziecka. Najważniejsze będzie wykazanie zmian od poprzedniego orzeczenia, przygotowanie rzetelnego budżetu dziecka oraz przedstawienie danych o możliwościach zarobkowych matki. Wraz z pozwem warto złożyć wniosek o zabezpieczenie, zwłaszcza gdy proces może się przedłużyć z powodu zagranicznego adresu pozwanej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 133 oraz art. 135–138 – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 32, art. 126, art. 187, art. 730 i art. 753.
3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 96 ust. 1 pkt 2.
4. Konwencja haska z dnia 23 listopada 2007 r. o międzynarodowym dochodzeniu alimentów na rzecz dzieci i innych członków rodziny.
5. Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1959 r., sygn. akt III CR 212/58.
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 1981 r., sygn. akt III CRN 21/81.